Электрон ҳисобварақ-фактураларнинг хавф даражасини аниқлаш тартиби белгиланди. Бу ҳақдаги тегишли низом ҳукумат қарори билан тасдиқланди.

Ҳужжат ЭҲФларнинг товарларни ягона етказиб бериш занжири доирасидаги хавф даражасини баҳолаш ҳамда уларни тегишли тоифаларга ажратиш тартибини белгилайди. Шунингдек, хавф даражасига қараб ЭҲФлар бўйича ҚҚСни тўлаш ва ҳисобга олишнинг ўзига хос жиҳатлари назарда тутилади.

Низомга мувофиқ, хавф даражасини баҳолаш тизими орқали юқори хавфли деб топилган ЭҲФлар улуши ҳисобот даврида ҚҚС тўловчилари расмийлаштирган жами ЭҲФларнинг 10%идан ошмаслиги керак. Ушбу талаб ЭҲФлар муомаласида хавфларни чеклашга қаратилган.

Хавф даражаси бўйича мезонлар Солиқ қўмитаси томонидан белгиланади. Ушбу низомни қўллаш мақсадида ЭҲФлар хавф даражалари бўйича паст ва юқори тоифаларга таснифланади.

ЭҲФлар ахборот тизимида назарда тутилган ҳар бир мезон бўйича тегишли баллар сонини қўшиш орқали автоматик тарзда баҳоланади.

Хавф даражалари бўйича қўлланадиган ҳар бир мезон бўйича ҳисобланган умумий балл асосида таснифланади.

Солиқ қўмитаси хавф даражасини ҳисобга олган ҳолда, ЭҲФларнинг марказлаштирилган электрон реестрини юритади.

ЭҲФларнинг хавф даражаси

Солиқ қўмитасининг собиқ раиси Шерзод Кудбиев қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилари билан учрашувда ЭҲФ учун автоматлаштирилган риск-таҳлил ишга туширилганини маълум қилганди. Ҳисобга олинмаган айланма муаммосини ҳал қилишга қаратилган лойиҳа қўмита ҳузуридаги жамоатчилик кенгаши ва Халқаро валюта жамғармаси билан муҳокама қилинди.

Тест синовларининг биринчи босқичида ойига 350 мингта (умумий соннинг 10%и) ҳисобварақ-фактуралар танлаб олинган ҳолда таҳлил қилинди. Тизим фермерлар учун ҳам, бошқа соҳалар учун ҳам амал қилади, деган эди Кудбиев.

Президентнинг 4-центабрдаги фармони билан 2026 йилдан электрон ҳисобварақ-фактуралар учун хавфни автоматик баҳолаш тизими ишга туширилиши кўзда тутилган. Барча ЭҲФлар яратиш босқичидаёқ хавф даражасига қараб қизил ёки яшил белги қўйилган ҳолда таҳлил қилинади.

Етказиб берувчининг мақоми харидорга кўрсатилади, бу эса контрагентни танлашда битимнинг эҳтимолий солиқ оқибатларини олдиндан баҳолаш имконини беради. Солиқ қўмитасининг қайд этишича, янги ёндашув яширин операциялар, «бир кунлик» фирмалар, сохта битимлар ва ҚҚСни ҳисобга олиш учун ҳужжатларни қалбакилаштиришга қарши курашишга қаратилган.

ЭҲФнинг хавф даражасини баҳолаш 48 та мезон асосида амалга оширилади. Солиқ қўмитаси бу мезонлар рўйхатини четлаб ўтиш ҳолатларига йўл қўймаслик учун халқаро экспертлар тавсиясига кўра ошкор қилмайди. Тизим доирасида 71 та вазирлик ва давлат идоралари маълумотлари бирлаштирилган.

Солиқ тўловчилар учун 2025 йилнинг 22 декабридан ЭҲФлар хавф даражасини баҳолаш ахборот тизими тест режимида ишга туширилганди.