Ўзбекистонда рақамли сўм чиқариш бўйича тадқиқот ишлари бошланган. Бу ҳақда Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Очилов ноябрь ойи охирида инфляцион таргетлаш шароитида сузувчи валюта курсининг аҳамиятига бағишлаб ўтказилган давра суҳбатида маълум қилди.

Рақамли миллий валютанинг истиқболлари ҳақидаги саволга жавоб берар экан, МБ раиси ўринбосари 2023 йилдан регулятор рақамли иқтисодиётни ривожлантириш доирасида рақамли валюталарга эътибор қаратиб келаётганини таъкидлади.

«Рақамли иқтисодиёт, рақамли трансформатив ўзгаришлар шароитида, биз 2023 йилдан бошлаб, асосий йўналишларни, иловаларни, эътибор қаратадиган бўлсангиз, рақамли валюталарнинг аҳамияти ва Марказий банк рақамли валютасини иқтисодиётга жорий этиш бўйича қисқача шарҳлар ва иловалар бериб кетганмиз», — деди у.

Унинг сўзларига кўра, рақамли сўм масаласи президент даражасида ҳам кўриб чиқилган.

«Бугунги кунда янада долзарб бўлиб бораётгани учун давлатимиз раҳбари ҳузурида ўтказилган йиғилишда ҳам бу масала тақдимот қилинган. Биринчи босқичда Марказий банк рақамли сўм чиқариш масаласини тадқиқ қилиб, ҳар томонлама ўрганмоқда, рақамли миллий валюта бўйича тадқиқотлар бошланган», — дейди Марказий банк раҳбари ўринбосари.

Унинг таъкидлашича, бундай жараёнлар бошқа мамлакатларда, жумладан, Ўзбекистоннинг савдо ҳамкорларида ҳали тадқиқ қилиш босқичида.

«Савдо ҳамкорларимизда ҳам, умуман ривожланган давлатларда ҳам бу жараён ҳозирги кунда ҳали тадқиқот босқичида», — дейди Очилов.

Мисол тариқасида у Швейцария Марказий банки билан ҳамкорликни келтирди.

«Мана, Швейцария Марказий банкида яқинда ҳамкорликда семинарлар ташкил қилганмиз. Уларда ҳам бу жараён эндигина тадқиқот босқичида. Яъни Марказий банкнинг ўзининг рақамли валютаси [ҳақида гап кетмоқда]», — дейди у.

Унинг сўзларига кўра, криптоактивларнинг фаол ривожланиши марказий банкларнинг рақамли валюталарини ўрганиш учун қўшимча омил бўлди.

«Чунки жуда ҳам кўп криптоактивлар ривожланаётган пайтида худди шу криптоактивларга мос ва алтернатив бўла оладиган Марказий банкнинг рақамли валютасини жорий қилиш масалаларини ўрганиш ҳамма Марказий банкда бошланган. Бизларда ҳам тадбиқ ишлари ва тадқиқ гуруҳлари ташкил этилиб, тадқиқот ишлари бошланган», — дейди Марказий банк раиси ўринбосари.

Унинг қўшимча қилишича, ҳозирда рақамли сўмнинг турли моделлари кўриб чиқилмоқда.

«Бунинг йўналишлари кўп: чакана рақамли валюта ёки улгуржи — фақат банкларнинг ўзида муомалада бўладиган рақамли валюта борасида ўз ёндашувларимизни шакллантиряпмиз», — дейди у.

Очиловнинг сўзларига кўра, келгуси йил бошида аниқроқ қарорлар қабул қилиниши кутилмоқда.

«Бу бўйича кейинги йилнинг бошида янгиликлар бўлади, албатта сизларнинг иштирокингизда, банкларнинг иштирокида бу масалалар кўриб чиқилади. Жараён бошланган. Умумий қилиб айтишим мумкин, жараён бошланган», — дейди у.

Шунингдек, у кейинги ишлар кетма-кетлигига тўхталди.

«Биринчи этапда жорий қилиш бўйича ҳар хил йўналишлар ўрганилади, иккинчи этапда — Марказий банк нуқтаи назаридан — жорий қилгандаги ҳолат: улгуржи ёки чакана рақамли валюта нуқтаи назаридан қандай таъсирлари бўлишини чуқурроқ ўрганган ҳолда, амалий томонларини ўрганиб, келгуси йилнинг бошларида якуний хулосалар берилади», — дейди Марказий банк раиси ўринбосари.

Ноябрь ойи охирида президент қарори билан тасдиқланган 2025−2026 йилларда молиявий технологиялар соҳасини қўллаб-қувватлаш дастурига кўра, Ўзбекистонда Марказий банкнинг рақамли валютасидан тўлов воситаси сифатида фойдаланиш тажрибасини ўтказиш бўйича йўл харитасини ишлаб чиқиш режалаштирилган.

Ҳужжатда масъул идоралар 2026 йил апрелга қадар халқаро консалтинг компаниялари тавсиялари асосида рақамли валютани жорий этиш бўйича «йўл харитаси»ни ишлаб чиқиши ва тасдиқлаши белгиланган.

Аввалроқ, сентябрь ойида Марказий банк раиси Тимур Ишметов миллий рақамли валютани чиқариш масаласини кўриб чиқиш зарурлигини айтган эди. Унинг сўзларига кўра, рақамли валютадан аҳоли ва бизнеснинг чакана тўловларида, Марказий банк ва тижорат банклари ўртасидаги операцияларда, шунингдек, Марказий банкнинг бошқа мамлакатлар билан транзакцияларида фойдаланиш мумкин.

«Биз барча вариантларни ўрганиб чиқиш ва уларни синаб кўриш истагидамиз», — дея таъкидлади у.

Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (ИЛМА) директорининг биринчи ўринбосари Вячеслав Пакнинг таъкидлашича, стейблкоинлардан (рақамли валюталар) тўлов воситаси сифатида фойдаланишни синовдан ўтказиш ва токенлаштирилган акцияларни ишга тушириш режалаштирилган.