2026 йилнинг 24 январь кунидан бошлаб Марказий банк облигациялари чиқарилиши ва муомалада бўлишининг янги тартиби жорий этилди.

Унга кўра, Марказий банк иккиламчи савдоларда, жумладан ликвидликни тартибга солишда REPO битимларида олди-сотди предмети сифатида фойдаланиш мақсадида облигациялар жойлаштириш ҳуқуқига эга бўлди.

Шунингдек, облигацияларни жойлаштирилиши, ҳисобга олиниши, айланиши, сўндирилиши ва улар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш молия бозорининг алоҳида инфратузилмалари томонидан бажарилади.

Хусусан:

• облигацияларни сақлаш ва ҳисобга олиш — Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси;
• облигацияларнинг муомаласи — Валюта биржаси;
• ҳисоб-китоблар эса — Миллий клиринг маркази (марказий контрагент иштирокида) ёки марказий контрагентсиз ҳолда Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси ёки Марказий банк орқали амалга оширилади.

Мазкур механизмлар орқали, халқаро тажрибага мувофиқ облигацияларнинг жойлаштирилишидан сўндирилишига бўлган жараёнлар молия бозорининг муҳим учлиги ҳисобланган биржа, депозитарий ва клиринг/марказий контрагент модели асосида тўлиқ қамраб олинади.

Давлат қимматли қоғозлари билан REPO битимларини тузиш ва бажариш тартиби такомиллаштирилди.

Янги тартибга кўра, қимматли қоғозларни REPO операциялари орқали сотишни осонлаштириш ҳамда сотиб олинган қимматли қоғозлардан REPO битимининг иккинчи қисми бажарилгунга қадар қайта фойдаланиш имкониятини яратиш мақсадида таъминотни блокировка қилиш амалиёти бекор қилинди.

Шунингдек, REPO битими учун таъминот сифатида сўндириш муддати REPO битимининг иккинчи қисми бажариладиган муддатдан кейин келадиган давлат қимматли қоғозларидан фойдаланишга рухсат берилди.

Мазкур тартибга мувофиқ, REPO битимлари марказий контрагент иштирокида ёки марказий контрагент иштирокисиз тузилиши мумкин. Бунда Миллий клиринг маркази марказий контрагент сифатида фаолият юритади.

Бундан ташқари, REPO битимлари бўйича дилер мажбуриятларининг бажарилиши Марказий депозитарий ёки Миллий клиринг маркази томонидан таъминланади ҳамда битим ижроси тўғрисидаги маълумотлар савдо тизимига узатилади.

Юқорида қайд этилган ўзгартириш ва қўшимчалар микромолия банклари учун ҳам амал қилади.

Қабул қилинган янгиликлар банкларга ликвидликни самарали бошқариш, REPO операцияларида олинган облигациялардан қайта фойдаланиш ҳамда ҳисоб-китоблардаги хатарларни камайтириш имконини беради.