Ўзбекистонда муомаладаги нақд пуллар орасида 100 минг сўмлик банкнотдан энг кўп фойдаланилмоқда. Бу ҳақда Марказий банк эълон қилган нақд пул муомаласи шарҳида ёзилган.

Муомалада қанча нақд пул бор?

2026 йил 1 январь ҳолатига кўра, мамлакатда муомаладаги нақд пуллар миқдори 68 триллион сўмга етди. Бу бир йил аввалгидан 15 триллион сўмга кўп.

Банклар тушум қилган ва сарфлаган нақд пуллар ўртасидаги фарқ муомалага қўшимча пул чиқариш орқали қоплаб келинади. Шу мақсадда Марказий банк 2025 йил давомида жами 16,8 триллион сўмлик нақд пулларни муомалага чиқарган. Натижада умумий пул массасидаги нақд пул улуши 18,1 фоизни ташкил этган. Бир йил илгари бу кўрсаткич 19,2 фоиз эди.

Банкларга нақд пул тушуми ортди

Ўтган йили банклар орқали нақд пул айланмаси ҳажми 1 триллион 250 миллиард сўмга етиб, 2024 йилдагидан 24 фоизга кўп бўлди. Шундан нақд пул тушумлари 615 триллион сўм, чиқимлари 635 триллион сўм. Банкларга нақд пул тушумлари 2024 йилдагига қараганда 114 триллион сўмга (23 фоиз) ўсган. Бунда масалан, банк хизматларидан (омонатлар, кредит қайтарилиши, хорижий валюталарни сотишдан тушумлар) нақд пул тушумлари 60 триллион сўмга, савдо тушумлари 25 триллион сўмга ошган.

Банк кассаларидан (банкоматлар ҳам) чиқим қилинган нақд пуллар 2024 йилдагига қараганда 125 триллион сўмга (25 фоиз) ошган. Мазкур ҳолат асосан банк карталаридан нақд пул ечиш ҳажми 54 триллион сўмга, банклар аҳолидан чет эл валютасини сотиб олиш учун берган нақд пуллар миқдори 27 триллион сўмга ўсиши ҳисобига юзага келган.

«2025 йилда банк карталарига кирим қилинган маблағлар ҳажми 2024 йилга нисбатан 1,4 баробарга ошиши асосан аҳоли даромадлари ўсиши билан изоҳланади. Ушбу даврда банк карталаридаги 279 триллион сўм маблағлар нақдлаштириб олинган», дейилади Марказий банк шарҳида.

Қайси купюралар оммабоп?

2025 йилда Марказий банк муомалага қўшимча 262 миллион дона банкнот чиқарган ва умумий нақд пуллар сони 2,44 миллиард донадан ошган. Ўтган йили муомаладаги нақд пуллар таркибида 200 минг сўмлик банкнотлар улуши 23,4 фоиздан 28,5 фоизга ошган. Бироқ 100 минг сўмликлар улуши 40,9 фоиздан 36,4 фоизга камайсада, энг оммабоп банкнот бўлиб қолмоқда. Улушдаги қисқариш асосан эски намунадаги банкнотларни муомаладан чиқариш ҳисобига шаклланган.

2025 йил якунига келиб, нақд пуллар таркибида 50 минг сўмлик банкнотлар улуши 16,6 фоиздан 18,2 фоизга, 20 минг сўмликлар 6,7 фоиздан 7,1 фоизга етган. Ўз навбатида 10 минг сўмлик майда пуллар улуши 7 фоиздан 5 фоизга, 5 минг сўмликлар 4,1 фоиздан 3,7 фоизга қисқарган, икки минг сўмликлар 0,7 фоиз сақланган, минг сўмлик тангалар ҳиссаси 0,6 фоиздан 0,5 фоизга пасайган.

Умумий олганда, нақд пуллар таркибида кичик номиналдаги банкнот ва тангалар улуши 1,1 фоизни, ўрта номиналдаги банкнотлар 15,8 фоизни ҳамда йирик номиналдаги банкнотлар 83,1 фоизни ташкил этган.

Марказий банк муомалада бўлган эски намунадаги банкнотларни босқичма-босқич қайтариб олиш ва уларни янгилари билан алмаштириш чораларини ҳам кўрган. Хусусан, 2025 йилда эски намунадаги 5 минг сўмлик банкнотлар миқдори 2024 йилдаги 25 фоиздан 7 фоизга, 10 минг сўмликлар 24 фоиздан 5 фоизга, 50 минг сўмликлар 25 фоиздан 4 фоизга, 100 минг сўмликлар 18 фоиздан 3 фоизга қисқарган.