Марказий банк Тошкент шаҳридаги кўп қаватли уй жой нархларини гедоник модель орқали таҳлилини тақдим этди.

Қайд этилишича, ўчмас мулк бозорини таҳлил қилишда маълумотларни тўғри шакллантириш ва тегишли методологияни танлаш муҳим аҳамият касб этади. Уй-жой объектларининг нархи шаклланишида кўплаб омиллар қатнашиб, бунда уйнинг маълум бир хусусиятлари (жойлашуви, хоналар сони ва бошқалар) унинг бошқа уйдан нарх тафовутини белгилаб берувчи бўлади.

Шунинг учун, нархларини статистик ўртача қийматлар орқали ҳисоблаш ва давр мобайнида таққослаш бозорда сотилаётган уйларнинг сифати ўзгариши (масалан, маълум бир даврда фақат қиммат синфдаги уйларнинг сотилиши ёки янги қурилган замонавий уйлар кўпайиши) нархларнинг сунъий ошишидек кўриниши мумкин. Ушбу муаммони ҳал қилиш учун иқтисодий адабиётларда гедоник усулидан кенг қўлланилади.

Гедоник регрессия ёрдамида уй-жой нархига таъсир этувчи омилларни уйнинг бошқа хусусиятлари ўзгармас деб ҳисоблаган ҳолда алоҳида ажратиб олиш мумкин. Бу орқали уй-жойнинг маълум хусусияти унинг умумий нархига қанча қўшимча қиймат (ёки яширин нарх) белгилашини аниқлаш мумкин. Шу билан бирга, йиллар давомида харидорларнинг уйнинг маълум хусусиятларига бўлган муносабати қандай ўзгариб борганини (одатда ушбу хусусиятга эга уйлар нархи ўзгариши орқали) кузатиш имконини беради.

Харидорларнинг уй-жой объектларига нисбатан муносабати ўзгариши таҳлили

2022–2025 йиллар давомида харидорларнинг уй-жойларга нисбатан муносабати ўзгаришини кузатиш мақсадида ҳар бир йил учун алоҳида регрессион таҳлил амалга оширилди ва коэффициентлар уй-жойнинг бешта хусусиятига кўра ҳисобланди.

Жойлашган ҳудуди. Шартли уйнинг базавий жойлашиш ҳудуди сифатида Олмазор тумани танланди. Бир хил хусусиятга эга уй Тошкент шаҳрининг Миробод туманида жойлашиши унинг нархини 2025 йилда 23,7 фоизга қиммат бўлишига хизмат қилган бўлса, Бектемир туманида жойлашгани 24,4 фоизга арзонроқ бўлишига олиб келган. Шунингдек, 2022-23 йилларда Олмазор туманига ёндош Юнусобод туманида бир хил хусусиятли уйнинг нархи катта фарқ қилмаган бўлса (0-3,5 фоиз), 2025 йилга келиб нарх тафовути деярли 10 фоизга етди. Бу, ўз навбатида, Юнусобод туманидаги уй-жойларга талаб ўзгаргани билан изоҳланиши мумкин.

Уйнинг яшаш майдони, хоналар сони, жойлашган қавати ҳамда бирламчи ёки иккиламчи тоифаси. Уй нархи 1 квадрат метр учун ўлчангани ҳисобига умумий майдон 1 бирликка кенгайиши уй нархини 0,1 фоизга пасайишига сабаб бўлади. Шунингдек, уйнинг 1 қават баландда жойлашиши нархини 0,2-0,9 фоизга пасайтиради, бунда сўнгги йилларда харидорлар учун қаватнинг юқорилиги нархга тобора камроқ салбий таъсир қилмоқда. Бирламчи ва иккиламчи уйлар нарх тафовутига келсак, 2022 йилда янги қурилган уйлар (таъмир ҳолатидан қатъий назар) иккиламчига нисбатан 3-6 фоизга арзонроқ нархланган бўлса, 2025 йилда улар 3 фоизга қимматроқ шаклланган.

Уйнинг қурилиш тури, таъмирланганлик ҳолати ва бошқа қўшимча хусусиятлари. Базавий категория сифатида панель уйлар танланган бўлиб, бунда барча йилларда ғиштдан қурилган уйлар базавийга нисбатан 3-6 фоизга қимматроқ нархланган.

Шу билан бирга, сўнгги йилларда монолитдан қўрилган уйлар панель уйларга нисбатан нархи ошиши кузатилмоқда. Таъмирланганлик ҳолатининг уй нархига таъсирига келсак, 2024 йилда янги таъмирланган хонадонлар ўртача таъмирдаги уйларга нисбатан 7-8 фоизга қимматроқ бўлган. Шунингдек, уйнинг энг баланд ва энг паст қаватда жойлашгани оралиқ қаватларга нисбатан нархини пастроқ баҳоланишига хизмат қилган.