Нега Ўзбекистонда кредит фоизлари юқори?
Марказий банк раиси Тимур Ишметов кредит ставкалари юқорилигининг асосий омили сифатида инфляция, имтиёзли кредитлаш ва омонатларнинг юқори даромадлилигини келтирди.
Марказий банк Ўзбекистонда кредитлар қимматлигининг асосий сабабларини санаб ўтди. Бу ҳақда 11 сентябрь куни ўтказилган матбуот анжуманида регулятор раиси Тимур Ишметов маълум қилди.
Марказий банк раҳбари кредит фоиз ставкаларини маъмурий йўл билан пасайтириш имконияти йўқлигини, бу бозор шароитида шаклланишини ҳамда турли омиллар мавжудлигини қайд этди.
«Асосийси — инфляция ва инфляцион кутилмалар. Биринчи навбатда бозорда пул нархини тушириш учун унинг қадрини таъминлашимиз керак. Шунинг учун ҳам Марказий банкнинг асосий функцияси инфляцияни пасайтириш, нархлар барқарорлигини таъминлаш орқали инфляцион таргетга эришишдан иборат. Бу кредит ва депозитлар ставкаларига таъсир қилади», — деди у.
Фоиз ставкаларининг эркин шаклланишига тўсқинлик қилувчи яна бир омил — давлат дастурлари доирасида имтиёзли ставкалар асосида ажратиладиган директив кредитлашдир. Ишметовга кўра, имтиёзли кредитлар улуши қанча юқори бўлса, бу фоиз ставкаларининг шаклланишига таъсир қилади.
2024 йил якунида банкларнинг умумий кредит портфелида директив кредитлаш улуши 30% ни ташкил этиб, сўнгги 5−6 йил ичида икки бараварга камайди. Марказий банк раиси имтиёзли кредитлар муаммосини бир-икки йилда ҳал қилиш қийинлигини таъкидлади, чунки бу инфляцияни секинлаштиришни талаб қилади.
Бундан ташқари, Ўзбекистон иқтисодиётида депозитлар бўйича юқори реал фоиз ставкалари, яъни аҳолининг инфляцион кутилмалари ва депозитларнинг даромадлилиги ўртасидаги фарқ шаклланган.
«Бунда айрим банкларнинг бизнес моделлари таъсирини кўриш мумкин: улар аҳолига фақат битта товар — микроқарз шаклида кредит беришга ўтган. Микроқарзлар бошқа турдаги кредитларга нисбатан ўта хатарли бўлганлиги учун юқори фоизларда берилади. Микроқарзлар ягона инструмент бўлгани ҳолда юқори фоизларда берилгани учун депозитларни ҳам юқори ставкаларда жалб қилиш имконияти бор. Бошқа банклар ҳам омонатлар бўйича ставкаларни оширишга мажбур бўлмоқда, акс ҳолда рақобатчилар барча омонатларни ўзига тортиб олади», — дея тушунтирди Ишметов.
Марказий банк аҳолининг қарз юки муаммосига жиддий ёндашмоқда. Банкларнинг агрессив сиёсатини, шу жумладан маркетинг соҳасида чеклаш учун регулятор тегишли меъёрларни кучайтирмоқда ва йил охиригача янги чора-тадбирларни эълон қилишни режалаштирмоқда. Ишметов монетар ва макропруденциал сиёсат кредит ставкаларини пасайтириш имконини беришини кутмоқда.
