Ўзбекистонда пулли автомобиль йўлларида йўл ҳақи қандай белгиланади?
Пулли йўл операторларига тиғиз соатларда ёки талаб ошганда, шу жумладан ноқулай об-ҳаво шароитида йўл ҳақини сунъий равишда ошириш тақиқланади.
Олий Мажлис Сенати янги таҳрирдаги «Автомобиль йўллари тўғрисида»ги қонунни маъқуллади. Ҳужжатда автомобиль йўлларини лойиҳалаш ва улардан фойдаланишнинг асосий принциплари кўзда тутилмоқда.
Сенатор, Нуроний жамғармаси Андижон вилояти бўлими раиси Ўктамжон Охуновнинг айтишича, пулли автомобиль йўллари фақат президент ва Вазирлар Маҳкамаси қарорлари асосида, шунингдек, бепул муқобил йўл мавжуд бўлгандагина ташкил этилиши мумкин.
У Транспорт вазирлигига пулли йўллар бўйича бир қатор саволлар билан мурожаат қилди:
- йўл ҳақи қандай мезонлар асосида белгиланади;
- тарифларнинг асоссиз ўсишини олдини олиш учун қандай чекловлар назарда тутилган;
- кун вақти, транспорт турлари ва фуқароларнинг ижтимоий ҳимояга муҳтож тоифалари учун тарифларни табақалаштириш қандай таъминланади;
- пулли йўллардан тушадиган маблағларни тақсимлаш масаласида оммавий шаффофлик таъминланадими.
Транспорт вазирлиги ҳузуридаги Автомобиль йўллари қўмитаси раиси Жамшид Турсунов нарх белгилаш методологиясини тасдиқлаш ваколатини Вазирлар Маҳкамасига ўтказиш таклиф этилаётганини маълум қилди. Тарифлар йўлнинг узунлиги, туман даражасидаги ижтимоий-иқтисодий вазият, транзит салоҳияти ҳамда транспорт турлари ва ташиладиган юкларни ҳисобга олган ҳолда белгиланади.
«Ҳозир катта лойиҳалар устида ишлаяпмиз. Тошкент-Самарқанд ва Тошкент-Андижон пулли автомобиль йўлларини қуриш бўйича тендер жараёнлари якунланмоқда. Бу йўллар 3−4 та ҳудуддан ўтгани сабабли, [нарх белгилаш] мезонлари асосан транзит салоҳияти, шунингдек, транспорт турлари — енгил ва юк транспорти ҳамда ташиладиган юк турлари ҳисобга олинган ҳолда белгиланади», — дея тушунтирди у.
Бундан ташқари, пулли йўл операторларига тиғиз соатларда ёки талаб ошганда, шу жумладан ноқулай об-ҳаво шароитида йўл ҳақини сунъий равишда ошириш тақиқланади. Вазирлар Маҳкамаси Транспорт вазирлиги билан биргаликда пулли йўлларда юриш учун тўловнинг чекланган даражасини белгилайди.
Бундан ташқари, Шаффоф Йўл платформаси ишга туширилган бўлиб, унда транспорт лойиҳасининг амалга оширилиши ва маблағлар сарфи динамикасини кузатиш мумкин.
Жамшид Турсунов пуллик қатновдан тушадиган маблағлар тақсимоти ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Урганчдан Хивагача қурилаётган ва жорий йилда фойдаланишга топширилиши режалаштирилган пулли йўлни мисол қилиб келтирди. Унинг сўзларига кўра, маблағларнинг бир қисми йўлни сақлашга, қолган қисми эса ғазначиликка йўналтирилади.
Кейинги давлат-хусусий шериклик лойиҳаларида контрактларда маблағлар ҳажми ва улардан фойдаланиш мақсадлари аниқ белгилаб қўйилади. «Бу ҳақдаги маълумотлар Шаффоф Йўл платформасига жойлаштирилади», дея қўшимча қилди Автомобиль йўллари қўмитаси раҳбари.
2025 йил октабр ойида Автомобиль йўллари қўмитаси бош юридик маслаҳатчиси Ҳасан Умаров пулли йўлларда юриш чегирмани ҳисобга олган ҳолда тезликни 20 км/соатгача оширганлик учун жаримадан арзонроқ тушишини маълум қилган эди. 200 км масофани босиб ўтиш 100 минг сўмга тушади.
Ноябрь ойида транспорт вазири ўринбосари Жасурбек Чориев пулли йўлларда йўл ҳақи бир километр учун 5 центдан кам бўлишини билдирди. Якуний тарифлар молиялаштириш шартлари, хусусий шерик ва ДХШ лойиҳасини амалга ошириш муддатларига боғлиқ бўлади.
