Украина ва Россия Қора денгиз орқали Украина ғалласи экспортини қайта тиклаш бўйича келишув имзолайди. Бу ҳақда Reuters агентлиги Туркия Президенти матбуот хизматига таяниб хабар бермоқда.
Истанбулда 22 июль, жума куни бўлиб ўтадиган учрашувда БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш ва Туркия Президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон ҳам иштирок этади.
Россиянинг Украинага ҳужуми сабаб денгиз орқали дон экспорти тўхтатилган, оқибатда Одесса портидаги омборларда йигирма миллион тоннага яқин дон тўпланиб қолган.
Анқара бир ҳафта олдин Истанбулда бўлиб ўтган музокараларда ғалла экспортини қайта тиклаш бўйича келишувларга эришилгани, 22 июль, жума куни эса уларни ёзма равишда тасдиқлаш бўйича шартнома имзоланишини маълум қилганди.
«Туркия расмийларининг баёнотини Москва ҳозирча тасдиқламади», дея ёзган Reuters.
Украина ҳукумати ҳам келишув тузилганини тасдиқлагани йўқ. Украина Ташқи ишлар вазирлиги 21 июль кечки пайт, Украина дони экспортига қўйилган блокадани олиб ташлаш бўйича БМТ бошчилигидаги музокараларнинг навбатдаги раунди 22 июль куни Туркияда бўлиб ўтишини маълум қилди.
Туркия Мудофаа вазири Хулуси Акар ўтган ҳафта келишув порт текширувларини биргаликда ўтказишни ўз ичига олишини айтган эди. Туркия Украина, Россия ва БМТ билан ғалла экспорти бўйича мувофиқлаштирувчи марказ яратади.
13 июль куни бўлиб ўтган музокаралар олдидан дипломатлар келишув тафсилотлари ҳақида хабар берди: Украина портларини миналардан тозалайди ва дон ортилган кемаларни қўйиб юборади, Россия эса юк ташиш вақтида тинчлик битимига амал қилади. Туркия БМТ кўмагида кемалардаги қурол контрабандасини текширади, Россия айнан шундан хавотирланмоқда.
АҚШ ушбу келишувни олқишлади ва Россиянинг шартномага амал қилишда масьулиятли бўлишига эътибор қаратишини маълум қилди.
«Бу Россия томонидан озиқ-овқатдан қурол сифатида фойдаланиш учун қабул қилинган қарор эди», — деди АҚШ Давлат департаменти вакили Нед Прайс.
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти икки ойдан бери Бош котиб Гутерриш томонидан «пакет» келишуви дея таърифланган шартнома устида ишламоқда, бу келишув Украинага Қора денгиз орқали дон экспортини қайта тиклаш, Россияга дон ва ўғитларини дунё бозорига етказиб беришни осонлаштириш имконини беради.
«Украина экспортни дарҳол қайта тиклаши мумкин», — деди 21 июль куни Украина қишлоқ хўжалиги вазири ўринбосари Тарас Висоцкий.
У Украина телевидениеси орқали, агар «тегишли хавфсизлик кафолатлари мавжуд бўлса ‘катта Одесса’»нинг учта порти яқин ҳафталарда иш бошлашга тайёрлигини билдирди.
Россия доимо Украина дони экспортини блокада қилганини рад этиб келади.
«Биз Украина донининг экспортига тўсқинлик қилмаяпмиз», — деган Россия Президенти Владимир Путин июнь ойи охирида Индонезия Президенти Жоко Видодо билан учрашувда.
Путиннинг сўзларига кўра, украиналикларга ўз портлари атрофларини миналардан тозалаш ва у ердан дон ортилган кемаларни олиб чиқишга ҳеч ким тўсқинлик қилмаяпти.
The Wall Street Journal нашри ўз манбаларига таяниб, Украина дон экспорти учун Қора денгиздаги портлари ва уларга яқин ерларни миналардан қисман тозалашга рози бўлгани ҳақида ёзди.
Украинадан қанча ғалла қолиб кетаётгани ҳақидаги тахминлар турлича. Владимир Путиннинг ҳисоб-китобига кўра, бу миқдор беш миллион тоннага яқин. Украина Президенти Владимир Зеленский эса июнь ойида мамлакатда қарийб 25 миллион тонна ғалла тўсиб қўйилгани, кузга келиб бу миқдор 75 миллион тоннага етиши мумкинлигини айтган эди.
Reuters Украинада тўпланиб қолган дон ҳажмини йигирма миллион тонна деб тахмин қилмоқда.
