«Қора рўйхат»га тушганларга кредит берилмайдими? Марказий банк аниқлик киритди

19:00 | 24.5.22

Шавкат Мирзиёев нефть-газ соҳаси бўйича йиғилиш ўтказди

17:15 | 24.5.22

Ўзбекистонда долларнинг расмий курси 11 080 сўмдан пастга тушди, рубль яна ошди

16:07 | 24.5.22

Мол-мулк солиғи ва ер солиғидан имтиёзга эга бўлганлар ушбу солиқларнинг 1 фоизини тўлайди

14:43 | 24.5.22

Ўзбекистонда айрим суғурта ташкилотларининг лицензияси тўхтатилди

13:30 | 24.5.22

Фарғона вилояти давлат солиқ бошқармасига янги раҳбар тайинланди

12:38 | 24.5.22

Австрия Россиянинг 254 млн евролик активларини музлатиб қўйди

10:37 | 24.5.22

Balenciaga тўлов учун криптовалюталарни қабул қила бошлайди

9:15 | 24.5.22

Таҳлил. Гўшт етиштириш атроф-муҳитга қанча зарар етказади?

21:10 | 23.5.22

Ўзбекистоннинг ташқи бозордаги энг рақобатбардош мева-сабзавотлари — таҳлил

19:40 | 23.5.22

Levi’s Россия бозорини тарк этади

18:05 | 23.5.22

«2021 йил бренди» V мукофоти ғолиблари тақдирланди — рўйхат

18:00 | 23.5.22

Ўзбекистонда спорт мактаби мураббийларининг иш ҳақи 35 фоизга оширилади

17:12 | 23.5.22

Ўзбекистонда долларнинг расмий курси пастлади, рубль 190 сўмдан ошиб кетди

16:08 | 23.5.22

Польша Россия газидан муддатидан олдин воз кечди

15:09 | 23.5.22

Марказий банк аҳоли омонатларининг юқори фоиз ставкаларини маълум қилди

14:23 | 23.5.22

Тошкент вилоятида Туркманистон манатини долларга алмаштираётганлар қўлга олинди

12:05 | 23.5.22

UzAuto ва Турин политехника университети Ўзбекистонда энг йирик индустриал таълим тизимини яратади

12:00 | 23.5.22

Ўзбекистонда бензин нархи нега қиммат?

Bugun.uz бу бўйича таҳлилий видеоматериал тайёрлади

Ўзбекистонда бензин нархи нега қиммат?
Фото: «stolicaonego.ru»

Марказий Осиёдаги энг қиммат бензин Ўзбекистонда сотилмоқда. Ëқилғи нархи охирги 6 ойда 50 фоизга қимматлади. Бунга нима сабаб бўляпти? Bugun.uz бу бўйича таҳлилий видеоматериал тайёрлади.

Нефть ва унинг маҳсулотларига бўлган талабнинг ортиши, глобал иқлим ўзгариши каби омиллар Ўзбекистон нефть бозорига ҳам бироз таъсир қилгандир, лекин бензин нархининг аномал «сакраб» ўсиши ортида бошқа масалалар турибди. Масалан, бензин сотувчилари яна «кулранг схема»га қайтишни ўйлаётгандир.

Илгари нефть ишлаб чиқарувчи компания Ўзбекистондаги нефтни қайта ишлаш заводига хом-ашёни етказиб берган. Бензин маҳсулоти тайёр бўлгач, заводдан қайси нефтебаза, қанча миқдорда ва қайси сифатдаги бензинни сотиб олишини миллий нефть компанияси ўзи белгилаб, тақсимотни амалга оширган. Коррупциоген схема туфайли, бензин тақчиллиги ва чайқовчилик авж олганди.

2019 йили 15 августдан бошлаб, АИ-91 автомобиль бензини биржа савдосига чиқарилди. Республика истеъмол бозорида бор-йўғи 12 фоиз улушга эга сифатли бензиннинг биржага чиқарилиши талаб ва таклиф мувозанати, айниқса бошқалар манфаатига қарши юрмади. Орадан 9 ой ўтиб, 2020 йил 1 май куни АИ-80 октанли бензин ҳам биржа савдоларига қўйилди ва унинг харидорлари таркиби қуйидагича ўзгарди:

  • АËҚШ ва улгуржи савдо корхоналари (24 фоиз);
  • Нефтебазалар (62 фоиз);
  • Ўз истеъмоли учун сотиб олган корхоналар (14 фоиз).

2020 йил 1 майдан 2021 йилнинг 1 ноябригача ўтган биржа савдоларида маҳсулотнинг сотилиш нархи бошланғич нархга нисбатан ўсиш АИ-80 автомобиль бензинида 15 фоизни, АИ-91 да эса 1 фоизни ташкил этган.

Бугунги кунда биржа савдоларига қўйилаётган бензин умумий ҳажмининг энг катта қисми (тахминан 75 фоизи) Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи (БНҚИЗ) ҳиссасига тўғри келади. Завод бензинни биржа савдосига қўяди ва харидор ҳудудларда жойлашган «Ўзбекнефтгаз» АЖ тизимидаги нефть базаларидан товарни юклаб олиши мумкин. Бензин учун асосий тўловдан ташқари, маҳсулотни охирги истеъмолчисига етказиб берилгунга қадар сақлаш ва логистика харажатлари учун алоҳида тўлов мавжуд. Масалан, Тошкентдаги битта нефтебазанинг 1 тонна бензинни юклаш ва сақлаш билан боғлиқ харажати 226 минг сўмни ташкил этмоқда. Бу асосий тўловга 2,5 фоиз қиймат қўшилди, дегани.

Афтидан нефтебазаларни «арзимас» тўлов эвазига ишлаш қониқтирмаяпти, қолаверса “Ўзбекнефтгаз” ҳам собиқ гегемонликни соғинди. Ўйлаб топилган янги схема билан биржа савдолари аҳамияти сунъий равишда пасайтирилди, нарх яна кўтарилмоқда. Хуллас, 2019 йили БНҚИЗ биржага чиқарган АИ-80 маркали бензиннинг 10 фоизини йирик лотларда, қолганини майда лотларда таклиф этганди. 2020 йилда ушбу ҳолат кескин ўзгарди: йирик лотлар — 94 фоиз; майда — 6 фоиз. Жорий йилда завод майдо лотларда АИ-80 бензинини умуман таклиф этмади.

Натижада нефтебазалар бозордаги энг сифатсиз бензинни биржа орқали сотиб олишда етакчи бўлиб, жорий йил октябрда уларнинг улуши 83 фоизга етди. Эски схема самарали ишламоқда.

«Ўзбекнефтгаз» бозорни интервенция қилиши, кўпроқ АИ-80 маркали бензин етказиб беришга ҳаракат қилаётганини иддао қилса-да, рақамлар бунинг тескарини ифодалайди. Масалан, 2020 йил ва 2021 йилда ўзбек бозорига бир хил ҳажмдаги бензин етказиб берилган.

Бензин нархи барқарор нуқтага тушиши учун нима қилиш керак? Аввало, Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи камида 50 фоиз ишлаб чиқарган бензин маҳсулотини биржа савдоларига майда лотларда чиқариши лозим. Бир савдо сессиясида бир томонидан харид қилинадиган маҳсулот ҳажмларининг максимал миқдорини белгилаш орқали тор доирадаги шахслар томонидан барча товарни сотиб олиш ҳолатига чек қўйилади. Ушбу ҳолат бензин нархига таъсир қилаётган ягона сабаб эмас, кейинги мақолаларда барча таъсир каналларига батафсил тўхталамиз.

Алишер Рўзиохунов тайёрлади

Бизнесга оид янгиликлар телеграм каналимизда @kommersuz

tg
«Қора рўйхат»га тушганларга кредит берилмайдими? Марказий банк аниқлик киритди
Бизнес, Молия 19:00 | 24.5.22
«Қора рўйхат»га тушганларга кредит берилмайдими? Марказий банк аниқлик киритди
Шавкат Мирзиёев нефть-газ соҳаси бўйича йиғилиш ўтказди
Иқтисодиёт 17:15 | 24.5.22
Шавкат Мирзиёев нефть-газ соҳаси бўйича йиғилиш ўтказди
Ўзбекистонда долларнинг расмий курси 11 080 сўмдан пастга тушди, рубль яна ошди
Молия 16:07 | 24.5.22
Ўзбекистонда долларнинг расмий курси 11 080 сўмдан пастга тушди, рубль яна ошди
Мол-мулк солиғи ва ер солиғидан имтиёзга эга бўлганлар ушбу солиқларнинг 1 фоизини тўлайди
Бизнес, Молия 14:43 | 24.5.22
Мол-мулк солиғи ва ер солиғидан имтиёзга эга бўлганлар ушбу солиқларнинг 1 фоизини тўлайди
Ўзбекистонда айрим суғурта ташкилотларининг лицензияси тўхтатилди
Бизнес, Молия 13:30 | 24.5.22
Ўзбекистонда айрим суғурта ташкилотларининг лицензияси тўхтатилди
Фарғона вилояти давлат солиқ бошқармасига янги раҳбар тайинланди
Молия 12:38 | 24.5.22
Фарғона вилояти давлат солиқ бошқармасига янги раҳбар тайинланди