Президентнинг тадбиркорлар учун муҳим қарори қабул қилинди

19:02 · 01.10.2022

Кадастр ҳужжати бепул бўлди

17:28 · 01.10.2022

Ўзбекистон истеъмол бозорида товар ва хизматлар сентябрь ойида қимматлашди

16:03 · 01.10.2022

Ўзбекистон энг кўп қалампир экспорт қилаётган 5 та давлат номи маълум бўлди

14:21 · 01.10.2022

Россияда ҳарбий ҳаракатлар учун мослаштирилган робот яратилди

12:44 · 01.10.2022

Ўзбекистонда муомаладаги нақд пул камайди

11:25 · 01.10.2022

Ўзбекистон қонунчилигида 1 октябрдан нималар ўзгаради?

21:32 · 30.09.2022

Ўзбекистонда 4,5 млн нафарга яқин фуқароларнинг мол-мулк солиғидан қарзи борлиги малум бўлди

19:49 · 30.09.2022

Apple Россиядаги ходимларини Қиргизистонга кўчирди

18:45 · 30.09.2022

Урганч, Самарқанд ва Бухоро шаҳарларидан Саудия Арабистонига мунтазам авиарейслар йўлга қўйилиши мумкин

17:11 · 30.09.2022

Ўзбекистон олтин захираларини оширди

15:29 · 30.09.2022

Президент «Электрон тижорат тўғрисида»ги қонунни имзолади

13:42 · 30.09.2022

Ўзбекистон глобал озиқ-овқат хавфсизлиги индексида энг юқори кўрсаткични қайд этди

12:13 · 30.09.2022

Ўзбекистондаги майнерлар ҳар ой 3 млн сўм, крипто-биржалар эса 120 млн сўмдан йиғим тўлайди

10:53 · 30.09.2022

Uzbekistan Airways фойдаланилмаган авиачипта пулини қайтариш тартибини соддалаштиради

23:09 · 29.09.2022

Ўзбекистонда қишлоқ хўжалиги соҳасида ўқув-тажриба хўжаликлари ташкил этилади

21:37 · 29.09.2022

Uzbekistan Airports парвозларни кузатиш учун Telegram бот ишга туширди

20:07 · 29.09.2022

АҚШ ўзбек пахтасига қўйилган чекловларни олиб ташлади

18:34 · 29.09.2022
Таҳлил 15:50 · 16.11.2021

Ўзбекистонда бензин нархи нега қиммат?

Bugun.uz бу бўйича таҳлилий видеоматериал тайёрлади

Ўзбекистонда бензин нархи нега қиммат?
Фото: «stolicaonego.ru»

Марказий Осиёдаги энг қиммат бензин Ўзбекистонда сотилмоқда. Ëқилғи нархи охирги 6 ойда 50 фоизга қимматлади. Бунга нима сабаб бўляпти? Bugun.uz бу бўйича таҳлилий видеоматериал тайёрлади.

Нефть ва унинг маҳсулотларига бўлган талабнинг ортиши, глобал иқлим ўзгариши каби омиллар Ўзбекистон нефть бозорига ҳам бироз таъсир қилгандир, лекин бензин нархининг аномал «сакраб» ўсиши ортида бошқа масалалар турибди. Масалан, бензин сотувчилари яна «кулранг схема»га қайтишни ўйлаётгандир.

Илгари нефть ишлаб чиқарувчи компания Ўзбекистондаги нефтни қайта ишлаш заводига хом-ашёни етказиб берган. Бензин маҳсулоти тайёр бўлгач, заводдан қайси нефтебаза, қанча миқдорда ва қайси сифатдаги бензинни сотиб олишини миллий нефть компанияси ўзи белгилаб, тақсимотни амалга оширган. Коррупциоген схема туфайли, бензин тақчиллиги ва чайқовчилик авж олганди.

2019 йили 15 августдан бошлаб, АИ-91 автомобиль бензини биржа савдосига чиқарилди. Республика истеъмол бозорида бор-йўғи 12 фоиз улушга эга сифатли бензиннинг биржага чиқарилиши талаб ва таклиф мувозанати, айниқса бошқалар манфаатига қарши юрмади. Орадан 9 ой ўтиб, 2020 йил 1 май куни АИ-80 октанли бензин ҳам биржа савдоларига қўйилди ва унинг харидорлари таркиби қуйидагича ўзгарди:

  • АËҚШ ва улгуржи савдо корхоналари (24 фоиз);
  • Нефтебазалар (62 фоиз);
  • Ўз истеъмоли учун сотиб олган корхоналар (14 фоиз).

2020 йил 1 майдан 2021 йилнинг 1 ноябригача ўтган биржа савдоларида маҳсулотнинг сотилиш нархи бошланғич нархга нисбатан ўсиш АИ-80 автомобиль бензинида 15 фоизни, АИ-91 да эса 1 фоизни ташкил этган.

Бугунги кунда биржа савдоларига қўйилаётган бензин умумий ҳажмининг энг катта қисми (тахминан 75 фоизи) Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи (БНҚИЗ) ҳиссасига тўғри келади. Завод бензинни биржа савдосига қўяди ва харидор ҳудудларда жойлашган «Ўзбекнефтгаз» АЖ тизимидаги нефть базаларидан товарни юклаб олиши мумкин. Бензин учун асосий тўловдан ташқари, маҳсулотни охирги истеъмолчисига етказиб берилгунга қадар сақлаш ва логистика харажатлари учун алоҳида тўлов мавжуд. Масалан, Тошкентдаги битта нефтебазанинг 1 тонна бензинни юклаш ва сақлаш билан боғлиқ харажати 226 минг сўмни ташкил этмоқда. Бу асосий тўловга 2,5 фоиз қиймат қўшилди, дегани.

Афтидан нефтебазаларни «арзимас» тўлов эвазига ишлаш қониқтирмаяпти, қолаверса “Ўзбекнефтгаз” ҳам собиқ гегемонликни соғинди. Ўйлаб топилган янги схема билан биржа савдолари аҳамияти сунъий равишда пасайтирилди, нарх яна кўтарилмоқда. Хуллас, 2019 йили БНҚИЗ биржага чиқарган АИ-80 маркали бензиннинг 10 фоизини йирик лотларда, қолганини майда лотларда таклиф этганди. 2020 йилда ушбу ҳолат кескин ўзгарди: йирик лотлар — 94 фоиз; майда — 6 фоиз. Жорий йилда завод майдо лотларда АИ-80 бензинини умуман таклиф этмади.

Натижада нефтебазалар бозордаги энг сифатсиз бензинни биржа орқали сотиб олишда етакчи бўлиб, жорий йил октябрда уларнинг улуши 83 фоизга етди. Эски схема самарали ишламоқда.

«Ўзбекнефтгаз» бозорни интервенция қилиши, кўпроқ АИ-80 маркали бензин етказиб беришга ҳаракат қилаётганини иддао қилса-да, рақамлар бунинг тескарини ифодалайди. Масалан, 2020 йил ва 2021 йилда ўзбек бозорига бир хил ҳажмдаги бензин етказиб берилган.

Бензин нархи барқарор нуқтага тушиши учун нима қилиш керак? Аввало, Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи камида 50 фоиз ишлаб чиқарган бензин маҳсулотини биржа савдоларига майда лотларда чиқариши лозим. Бир савдо сессиясида бир томонидан харид қилинадиган маҳсулот ҳажмларининг максимал миқдорини белгилаш орқали тор доирадаги шахслар томонидан барча товарни сотиб олиш ҳолатига чек қўйилади. Ушбу ҳолат бензин нархига таъсир қилаётган ягона сабаб эмас, кейинги мақолаларда барча таъсир каналларига батафсил тўхталамиз.

Алишер Рўзиохунов тайёрлади

Президентнинг тадбиркорлар учун муҳим қарори қабул қилинди
Янгиликлар 19:02 · 01.10.2022
Президентнинг тадбиркорлар учун муҳим қарори қабул қилинди
Кадастр ҳужжати бепул бўлди
Янгиликлар 17:28 · 01.10.2022
Кадастр ҳужжати бепул бўлди
Ўзбекистон истеъмол бозорида товар ва хизматлар сентябрь ойида қимматлашди
Янгиликлар 16:03 · 01.10.2022
Ўзбекистон истеъмол бозорида товар ва хизматлар сентябрь ойида қимматлашди
Ўзбекистон энг кўп қалампир экспорт қилаётган 5 та давлат номи маълум бўлди
Янгиликлар 14:21 · 01.10.2022
Ўзбекистон энг кўп қалампир экспорт қилаётган 5 та давлат номи маълум бўлди
Россияда ҳарбий ҳаракатлар учун мослаштирилган робот яратилди
Янгиликлар 12:44 · 01.10.2022
Россияда ҳарбий ҳаракатлар учун мослаштирилган робот яратилди
Ўзбекистонда муомаладаги нақд пул камайди
Янгиликлар 11:25 · 01.10.2022
Ўзбекистонда муомаладаги нақд пул камайди