Stripe — бу онлайн тўловларни қабул қилиш, молиявий операцияларни бошқариш ва бизнесни кенгайтириш учун мўлжалланган API’лар тўпламига асосланган платформа. 2010 йилда Патрик (ўша пайтда 21 ёшда) ва Жон Коллисон (19 ёшда) томонидан ташкил этилган Stripe бугунги кунда Amazon, Lyft, Shopify ва миллионлаб бошқа бизнеслар учун тўлов инфратузилмасини таъминлайди. 2024 йилда Stripe орқали 1,4 триллион долларлик тўловлар амалга оширилган, бу ўтган йилга нисбатан 38 фоиз ўсиш дегани.

Stripe’нинг асосий мақсади — онлайн тўловларни соддалаштириш ва «интернетнинг ялпи ички маҳсулотини ошириш». Уларнинг платформаси дастурчиларга бир неча дақиқада тўлов тизимларини интеграция қилиш имконини беради, бу эса кичик стартаплардан тортиб йирик корпорацияларгача бўлган бизнеслар учун идеал ечимга айланди. Stripe 135+ валютада тўловларни қўллаб-қувватлайди ва 195+ мамлакатда фаолият юритади.

Коллисон ака-укаларнинг болалиги ва илк муваффақиятлари

Патрик (1988 йил 9 сентябрда туғилган) ва Жон Коллисон (1990 йил 6 август) Ирландиянинг Типперари округидаги Дроминир қишлоғида ўсган. Уларнинг ота-онаси — микробиолог Лили ва электрон муҳандис Денис Коллисонлар — ўғилларида билим ва инновацияга муҳаббат уйғотган. Патрик саккиз ёшида Лимериcк университетида компьютер курсида ўқиган, ўн ёшида эса дастурлашни ўргана бошлаган.

Патрик 2005 йилда, 16 ёшида, Lisp дастурлаш тилида ишлаб чиқилган Croma лойиҳаси билан Ирландиянинг 41-Ёш олимлар ва технология кўргазмасида биринчи ўринни эгаллаган. У Марям МакАлис томонидан тақдирланган ва 7500 евролик мукофотга сазовор бўлди. Жон эса 2009 йилда Ирландия битирув имтиҳонида энг юқори балл тўплаган талабалардан бири бўлган.

Ака-укалар 2007 йилда биргаликда «Shuppa» (ирландча «дўкон» деган маънони англатади) номли дастурий таъминот компаниясини ташкил қилишди, у кейинчалик Auctomatic билан бирлашади. Auctomatic eBay сотувчилари учун воситалар ишлаб чиқаради ва 2008 йилда, Патрик 19, Жон 17 ёшида, 5 миллион долларга сотилади. Бу уларнинг биринчи катта муваффақияти эди.

2009 йилда Патрик MIT’да, Жон эса Гарвардда таҳсил олаётган эди, лекин улар ўқишни ташлаб, тўлиқ вақтларини янги лойиҳага бағишлайди. Онлайн тўлов тизимларининг мураккаблигидан ҳафсаласи пир бўлган ака-ука 2010 йилда Stripe’ни ташкил қилади. Уларнинг прототипи дастурчиларга бир неча қатор код ёрдамида тўловларни қабул қилиш имконини беради, бу ўша пайтдаги PayPal каби рақобатчилардан кескин фарқ қиларди.

Stripe’нинг дастлабки сармоясига PayPal асосчилари Илон Маск, Питер Тиэл ва Sequoia Capital, Andressen Horowitz каби венчур фондларидан 2 миллион доллар жалб қилади. 2011 йилда компания расман ишга тушади ва «Collison installation» деб номланган усул орқали дастурчиларнинг ноутбукларига Stripe’ни ўрнатади. 2016 йилда Stripe’нинг бозор баҳоси 9,2 миллиард долларга етади, бу эса ака-укаларни дунёдаги энг ёш миллиардерларга айлантиради.

2021 йилда Stripe 95 миллиард долларлик баҳо билан 600 миллион доллар сармоя жалб қилади, бу уни АҚШнинг энг қиммат хусусий стартапига айлантиради. 2023 йилда бозор баҳоси 50 миллиард долларга тушган бўлсада, 2024 йилда компания яна ўсишни бошлаган ва 1,4 триллион долларлик тўлов ҳажмини қайта ишлаган.

Stripe нафақат тўловларни қайта ишлаш платформаси, балки бизнеслар учун кенг қамровли молиявий ечимлар тўпламидир:

• Тўловлар — 135+ валютада, 40+ маҳаллий тўлов усуллари, масалан, Apple Pay ва Google Pay’ни қўллаб-қувватлайди.
• Stripe Radar — Машинавий ўқитишга асосланган фирибгарликни аниқлаш тизими, транзакцияларни реал вақтда таҳлил қилади.
• Stripe Climate — 2020 йилда ишга туширилган ушбу ташаббус орқали фойдаланувчилар даромадларининг бир қисмини углерод эмиссиясини камайтиришга йўналтириши мумкин.
• Stripe Connect ва Billing — Обуна моделлари ва кўп томонлама тўловларни бошқариш учун воситалар.

Компания доимий равишда янги бозорларга кириб, маҳаллий тўлов усулларини қўшиб келмоқда, бу эса уни глобал миқёсда рақобатбардош қилмоқда.

Коллисонларнинг шахсий ҳаёти ва қадриятлар

Патрик ва Жон нафақат технология соҳасида, балки ижтимоий масъулият ва хайрия ишларида ҳам фаол. Патрик 2020 йилда COVID-19 тадқиқотлари учун Fast Grants ташаббусини бошлаган, 2021 йилда эса Arc Institute’ни ташкил қилиб, биотиббиёт соҳасида инновацияларни қўллаб-қувватлайди. У 2022 йилда швейтсариялик биокимёгар Силвана Конерманн билан турмуш қурган, у билан 2004 йилда Ёш олимлар танловида танишган эди.

Жон эса Ирландиядаги стартап экотизимини қўллаб-қувватлайди, масалан, Dogpatch Labs’да янги тадбиркорлар билан учрашиб, маслаҳатлар беради. У шунингдек, Ирландияда ер фойдаланиш қонунчилигини ислоҳ қилиш тарафдори сифатида танилган.

Ака-укалар ўз муваффақиятларини камтарлик билан баҳолайди. Патрик бир интервьюсида: «Энг муваффақиятли одамлар ҳаракатга интилишади. Улар ҳамма нарсанинг мукаммал бўлишини кутмайдилар, улар бошлайдилар, такомиллаштирадилар ва оптималлаштирадилар», деган эди.

Ўзбекистонда Stripe

Stripe ҳозирча Ўзбекистонда тўлиқ фаолият юритмайди, чунки маҳаллий банк тизимлари ва қонунчилик чекловлари интеграцияни қийинлаштиради. Ўзбекистонлик тадбиркорлар Stripe’дан фойдаланиш учун АҚШ ёки бошқа қўллаб-қувватланадиган мамлакатларда юридик шахс рўйхатдан ўтказишлари керак. Бироқ, Stripe’нинг глобал таъсири Ўзбекистон стартаплари учун илҳом манбаи бўлиб хизмат қилади.

Патрик ва Жон Коллисонларнинг Stripe орқали эришган муваффақияти — бу интеллектуал қизиқиш, қатъият ва инновацион ёндашувнинг ажойиб намунасидир. Уларнинг Дроминирдаги кичик қишлоқдан бошланган саёҳати глобал молиявий инқилобга айланди. Stripe нафақат тўлов тизимларини соддалаштирди, балки миллионлаб бизнесларга глобал иқтисодиётда иштирок этиш имконини берди. Коллисонлар ўзларининг камтарона муносабати ва доимий инновацияларга интилиши билан келажак авлод тадбиркорлари учун илҳом манбаи бўлиб қолмоқда.