Moderna қандай пайдо бўлди?

Moderna 2010 йилда АҚШнинг Массачусетс штати, Кеймбриж шаҳрида ташкил этилди. Компания номи “Modified RNA” (ўзгартирилган РНК) сўзларидан келиб чиққан бўлиб, унинг асосий мақсади мРНК (messenger RNA) технологиясидан фойдаланиб, янги даволаш усуллари ва вакциналар яратиш эди. Компания ташкил этилганида мРНК технологияси ҳали кенг оммага маълум эмасди ва бу соҳадаги тадқиқотлар хавфли, лекин юқори потенциалга эга деб ҳисобланарди.

Modernaнинг асосчилари орасида бир қатор олимлар, тадбиркорлар ва венчур капиталистлар бор эди, лекин компаниянинг бош директори (CEO) Стефан Бансел унинг муваффақиятида муҳим роль ўйнади. Унинг раҳбарлигида Moderna илмий кашфиётлардан тижорий муваффақиятга эришди.

Стефан Бансел: Modernaнинг юраги

Стефан Бансел 1971 йилда Францияда туғилган. У биотехнология ва фармацевтика соҳасида бой тажрибага эга тадбиркор ва олимдир. Бансел Гарвард университетида муҳандислик ва биология бўйича таълим олган, сўнгра Париждаги Пастер институтида илмий тадқиқотлар билан шуғулланган. У Modernaга 2011 йилда CEO сифатида қўшилган ва шу вақтдан бери компаниянинг асосий стратегиясини белгилаб келмоқда.

Банселнинг қизиқарли жиҳатларидан бири – унинг тадбиркорлик руҳи ва узоқ муддатли визиони. У Moderna ташкил этилганида, мРНК технологияси ҳали амалий қўлланишга эга эмасди. Кўплаб сармоядорлар бу технологияга шубҳа билан қарашарди, лекин Бансел ушбу соҳанинг потенциалига ишонди ва компанияни илмий тадқиқотлардан тижорий муваффақиятга олиб чиқди. Унинг раҳбарлигида Moderna 2018 йилда NASDAQ биржасига чиқди ва бу биотехнология стартаплари орасида рекорд даражадаги IPO (омумий акциялар чиқариш) бўлди.

Moderna дунё эътиборига 2020 йилда, COVID-19 пандемияси даврида тушди. Компания ўзининг Spikevax номли мРНК асосидаги вакцинасини ишлаб чиқди, бу вакцина қисқа муддат ичида самарали ва хавфсиз деб топилди. Moderna вакцинаси АҚШ, Европа ва бошқа мамлакатларда оммавий эмлаш учун тасдиқланди, бу эса компанияга миллиардлаб доллар даромад олиб келди. 2021 йилда Moderna’нинг даромади 18 миллиард доллардан ошди, бу эса стартапнинг биотехнология соҳасидаги етакчи мавқеини мустаҳкамлади.

2025 йилга келиб, Moderna нафақат COVID-19 вакцинаси билан машҳур, балки бошқа касалликлар, жумладан, грипп, RSV (респиратор синцитиал вируси), Зика вируси ва ҳатто саратонга қарши мРНК асосидаги даволаш усуллари устида ишламоқда. Компания Merck ва Pfizer каби фармацевтика гигантлари билан ҳамкорлик қиляпти, бу эса унинг илмий ва тижорий потенциалини янада оширмоқда.

Жорий йилда Moderna мРНК технологиясини янада кенгайтиришга эътибор қаратмоқда. Компания янги вакциналар ва терapeвтик препаратлар ишлаб чиқаётган бўлиб, улар орасида:

• Грипп ва RSV вакциналари — Moderna мавсумий грипп ва RSV учун мРНК асосидаги вакциналарни бозорга чиқаришни режалаштирмоқда;
• Саратонга қарши терапия — Компания саратоннинг муайян турларига қарши мРНК асосидаги индивидуаллаштирилган даволаш усуллари устида ишламоқда;
• Глобал кенгайиш — Moderna Африка ва Осиёда ишлаб чиқариш инфратузилмасини кенгайтириб, вакциналарнинг глобал миқёсда етказиб берилишини таъминламоқда.

Молийавий жиҳатдан, Moderna 2024 йилда тахминан 5-6 миллиард доллар даромад олди ва 2025 йилда янги махсулотлар ва бозор кенгайиши туфайли бу кўрсаткични оширмоқчи. Компаниянинг акциялари биржада мустаҳкам мавқега эга, гарчи пандемия давридаги юқори даромадлардан кейин бироз пасайиш кузатилган бўлса-да.

Moderna мРНК технологиясининг пионери сифатида тиббиёт соҳасида инқилоб қилди. Ушбу технология нафақат вакциналар, балки турли хил касалликларни даволашда янги имкониятларни очмоқда. Стефан Банселнинг раҳбарлигида Moderna биотехнология соҳасидаги етакчи компаниялардан бирига айланди ва унинг келажакдаги режалари дунё саломатлигига катта таъсир кўрсатиши мумкин.

Эътиборли жиҳати, Moderna 2020 йилгача бирон-бир махсулотни бозорга чиқармаган эди, лекин COVID-19 вакцинаси уларнинг биринчи тижорий муваффақияти бўлди.

Moderna ва унинг асосчиси Стефан Бансел мРНК технологияси орқали тиббиётнинг келажагини белгиламоқда. Пандемия даврида олинган муваффақият уларнинг фақат бошланғич нуқтаси бўлиб, 2025 йилда Moderna янада катта ютуқларга эришишга тайёр. Уларнинг ишлари нафақат биотехнология соҳасини, балки бутун дунёдаги инсонлар саломатлигини ўзгартиришда давом этмоқда.

Миллиардерга айланган Стефан Бансел

Стефан Бансел 1971 йилда Франциянинг Марсель шаҳрида туғилган. У ёшлигида илм-фан ва технологияга катта қизиқиш билдирган. Бансел Франциядаги муҳандислик мактабида таълим олиб, кейинчалик АҚШда, Гарвард университетида бизнес бошқаруви (MBA) даражасини қўлга киритган. Шунингдек, у Париждаги Пастер институтида биология ва биотехнология бўйича тадқиқотлар билан шуғулланган, бу унинг келажакдаги фаолиятига муҳим асос бўлиб хизмат қилган.

Банселнинг карьераси биотехнология ва фармацевтика соҳасида бошланган. У 2000-2006 йилларда Eli Lilly фармацевтика компаниясида турли раҳбарлик вазифаларида ишлаган, жумладан, унинг Франция бўлинмасида муҳим рол ўйнаган. Кейинчалик, 2007-2011 йилларда Францияда жойлашган bioMérieux диагностика компаниясида бош директор бўлиб ишлаган. Ушбу тажриба уни биотехнология соҳасидаги етакчи шахслардан бирига айлантирди.

Стефан Бансел 2011 йилда Moderna’га бош директор (CEO) сифатида қўшилди, ўшанда компания ҳали ўзининг биринчи махсулотини бозорга чиқармаган стартап эди. Банселнинг компанияга келиши Moderna учун муҳим буром нуқтаси бўлди, чунки унинг тадбиркорлик тажрибаси ва биотехнология билими компанияни илмий тадқиқотлардан тижорий муваффақиятга олиб чиқди.

Банселнинг Modernaдаги асосий вазифаси компаниянинг мРНК технологиясини тижорий маҳсулотларга айлантириш эди. У 2020 йилда COVID-19 пандемияси бошланганида Moderna’ни тезкорлик билан Spikevax вакцинасини ишлаб чиқишга йўналтирди. Бу вакцина мРНК технологияси асосида яратилган биринчи вакциналардан бири бўлиб, Moderna’ни дунё миқёсида машҳур қилди.

Стефан Банселнинг молиявий вазияти Moderna’нинг COVID-19 вакцинаси билан олинган муваффақияти туфайли кескин ўсди. 2021 йилда Bloomberg Billionaires Index маълумотларига кўра, Банселнинг бойлиги 4,5 миллиард долларга баҳоланган.