Ўзбекистон уй-жой бозори: нархлар барқарорлашмоқда
Сўнгги йилларда Ўзбекистон уй-жой бозорида фаоллик юқори бўлди, аммо 2022 йилдан буён ўсиш суръати секинлашмоқда. 2024 йилда олди-сотди битимлари сони 5,8 фоизга камайган бўлса, ипотека кредитлари ҳажми ўсиши ҳам 6фоизгача пасайди. Шундай бўлса-да, ипотека бозорда талабни сақлаб қолишда муҳим роль ўйнамоқда.
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази 2024 йилда уй-жой бозорида кузатилган умумий вазиятга оид шарҳини эълон қилди.
2019-2021 йилларда уй-жой бозоридаги фаоллик кескин ошиши кузатилган бўлса, 2022 йилдан бошлаб фаоллик барқарорлашиш фазасига ўта бошлади. Хусусан, 2019-2021 йилларда шартномалар сони йилига 10 фоиздан юқорироқ ўсиб келган бўлса, 2022 йилда ўсиш 3,8 фоиз ва 2023 йилда 5,7 фоизга тушган.
2024 йилда рўйхатдан ўтган уй-жой олди-сотди битимлари сони ўтган йилга нисбатан 5,8 фоизга пасайиб, жами 256,6 минг донани ташкил этди.
Йиллик ҳисобда уй-жой битимларидаги пасайиш 2024 йилнинг февраль-сентябрь ойларида кузатилиб, йил сўнггига келиб битимлар сонида (ойлик) ўсиш кузатила бошланди.
Ипотека кредитлари уй-жойга бўлган талабни қўллаб-қувватловчи асосий омил бўлиб, 2017-2024 йилларда кредитлаш ҳажми 4,3 баравар, кредитлар қолдиғи эса 7 бараварга кўпайган.
2023-2024 йилларда ипотека кредитлари ўсиш суръати секинлашаётганлигини кўриш мумкин. 2022 йилдаги кескин кўтарилишдан сўнг, кредитлаш ҳажми 2023 йилда 12 фоизга, 2024 йилда 6 фоизга ўсди.
Сўнгги йилларда иккиламчи бозор учун кредитлар ҳажми кўпайиб бормоқда.
2019-2022 йилларда ажратилган ипотека кредитларининг 0 фоиз бирламчи бозор учун ажратилган бўлса, 2023-2024 йилларда ушбу кўрсаткич 60 фоизга тушган.
Умуман олганда, 201 йилга солиштирганда ипотека кредитларининг ўсиш асосан иккиламчи бозор ҳиссасига тўғри келган.
арказ ҳисоб-китобларига кўра, 2025 йил январь ҳолатига тижорат ипотека кредитлари бўйича ўртача фоиз ставка 25,3 фоизга тенг Марказий банк маълумотига кўра, 2024 йил бўйича тижорат банкларининг ўз маблағлари ҳисобидан ажратилган ипотека кредитлари ўртача фоиз ставкаси 24,8 фоизни ташкил этган.
2025 йил учун кутилмалар
2025 йилда ҳам уй-жой бозорида талаб ва таклифни қўллаб-қувватлашга қаратилган ишлар давом эттирилиши кўзда тутилган.
Хусусан, 2025 йилда 120 минг хонадонли кўп қаватли уйлар қурилиши режалаштирилган бўлиб, уй-жой дастурларини молиялаштиришга бюджетдан 15,5 трлн сўм, банклар томонидан қўшимча 10 трлн сўм йўналтирилиши режалаштирилган.
2022-2024 йилларда уй-жой нархлари ўзгаришининг таҳлили кўрсатишича, ўтган 2 йилда нархлар ўсиши секинлашмоқда. исол учун, 2024 йилда номинал уй-жой нархлари республика бўйича ўртача 23,6 фоиз (доллар ҳисобида) ўсган бўлса, 2024 йилда нархлар ўсиши 6,2 фоизни ташкил этди.
Худди шундай трендни реал нархлар ўсишида ҳам кузатиш мумкин. 2022 йилда реал нарх ўсиши 14,6 фоиздан 2023 йилда 18,5 фоизга кўтарилган бўлса, 2024 йилда реал нархлар ўсиши асосан номинал нарх ўсишидаги пасайиши натижасида кескин тушиб, 1 фоизни ташкил қилди.
2024 йил сўнггига келиб уй-жой нархлари ўсиши пасайишдан тўхтаб, нархлар бироз барқарорлашаётганини кўриш мумкин. Ҳисоб-китобларга кўра, йиллик ҳисобда ипотека кредитлари ўсиш суръатининг 1 фоиз бандга ортиши, уй-жойлар (квартиралар) реал нархлар ўсиш суръатини 0,37 фоиз бандга оширади.
Умуман олганда, 2022 йил январидан 2024 йил декабригача номинал ҳисобда республика бўйича иккиламчи бозорда нархлар жами (кумулятив) ўсиши 47 фоизни ташкил этди.
Ҳудудлар кесимида нархларнинг энг юқори ўсиши Тошкент вилояти (67 фоиз), Бухоро вилояти (65 фоиз), арғона вилояти (54 фоиз), Хоразм вилоятида (52 фоиз), кузатилган.
