Қишлоқдан Шанхайга

Зенг Юқун 1968 йилда Нингде яқинидаги кичик қишлоқда туғилган. Оиласи шунчалик камбағал эдики, у мактабга бориш учун ҳар куни 10 км йўлни пиёда босиб ўтган. Аммо у ўқишга жуда қобилиятли эди. 18 ёшида Хитойнинг энг нуфузли университетларидан бири – Шанхай Жиаотонг университетига кириб, кемасозлик муҳандислиги йўналишида ўқиди.

Кейинчалик физика фанлари номзоди илмий даражасини олади. Университетдан кейин давлат кемасозлик компаниясида оддий муҳандис бўлиб ишлайди. 1989 йилда эса Фужяндаги хусусий электроника заводига ўтади ва у ерда 10 йил ишлайди. Айнан шу заводда у литий-ион батареялар билан яқиндан танишди – ўша пайтда бу технология ҳали «болалар оёғида» эди.

1999 йилда 31 ёшли Зенг икки ҳамкасби билан бирга Amperex Technology Limited (ATL) ни ташкил этади. Дастлабки капитал – атиги 300 минг доллар. Компания литий-полимер батареяларни ишлаб чиқаришга ихтисослашди. 2004 йилда улар Apple компаниясининг диққатини тортади ва iPod учун батарея етказиб берувчига айланади. 2007 йилда эса iPhone учун ҳам расмий етказиб берувчи мақомини олади.

2015 йилга келиб ATL дунёдаги энг йирик истеъмолчи электроника батареялари ишлаб чиқарувчиси эди. 2005 йилда япониялик TDK компанияси ATL’ни 3 миллиард долларга сотиб олади, лекин Зенг раҳбар сифатида қолди ва катта улушни сақлаб қолади.

2011 йилда Зенг ҳаётидаги энг катта таваккалчиликни ўйнайди. У ATLнинг автомобиль батареялари бўлимини ажратиб, янги компания – CATL’ни ташкил этади. Бош офис – ўзининг туғилиб ўсган Нингде шаҳрида. Кўпчилик уни «ақлдан озган» деб ўйлади: ўша пайтда Хитойда электромобиллар деярли йўқ эди, BYD ҳам ҳали катта ўйинчи эмас эди.

Лекин Зенг ҳукуматнинг 2009 йилдан бошлаб электромобилларни қўллаб-қувватлаш сиёсатини тўғри ўқиди. 2012 йилда БМW билан биринчи катта шартнома имзоланди. Кейин Mercedes, Volkswagen, Toyota, Honda, Tesla ва бошқалар қўшилади.

Ракета каби ўсиш

• 2018 йил – CATL Шенчжен фонд биржасида IPO ўтказди. Бир кунда 8 миллиард доллар йиғади;
• 2021 йилда биринчи марта Жанубий Кореянинг LG Energy Solution компаниясини ортда қолдириб, дунёда 1-ўринга чиқади;
• 2024 йил – бозор улуши 37,5 %, LG – 14 %, BYD – 12 %;
• 2025 йил июнида Гонконг фонд биржасида иккиламчи листинг ўтказди – бир кунда 6 миллиард доллар йиғилади;
• Ҳозирда 12 та улкан заводи бор (Хитойда 9 та, Германияда, Венгрияда янги заводлар қурилмоқда).

2025 йил октабр ҳолатига кўра Bloomberg Billionaires Index бўйича 54 миллиард доллар (баъзи ҳисоб-китобларда 60 миллиардга яқин). У Хитойнинг 3-4-энг бой одами, лекин камтарона ҳаёт кечиради – кўпинча оддий кўйлакда юради, оммавий тадбирларда деярли кўринмайди.

Зенгни яқиндан биладиганлар уни «қиморбоз» ва «жуда қаттиққўл» деб атайди. У бир интервьюсида шундай деган эди: «Мен ҳаётимда уч марта ҳамма нарсани йўқотиш хавфи остида қимор ўйнадим. Ҳар сафар ютдим. Чунки мен ҳисоб-китоб қила оламан ва қўрқмайман».

Робин Зенг – бу классик «Америка орзуси»нинг хитойча версияси: қишлоқ боласи, ҳеч қандай «катта таниш-билиш»сиз, фақат ақл, меҳнаткашлик ва тўғри пайтда катта таваккалчилик орқали дунёдаги энг муҳим саноатни бошқарадиган одамга айланди. У ҳеч қачон оммавий ахборот воситаларида кўп гапирмайди, лекин унинг заводларида ҳар куни миллионлаб электромобиллар «юраги» урмоқда.