Ўзбекистонда жамғариш асосан норасмий ва нақд пулга асосланган. Бу Марказий банк ва Осиё тараққиёт банки ҳамкорлигида ўтказилган сўров натижасида маълум бўлди.

Аҳоли пулни қандай жамғаради?

Тадқиқотга кўра, сўровда қатнашганларнинг ярми пулларини уйда ёки ҳамёнда нақд кўринишда йиғишини билдирган.

“Бу аниқ ва тезкор кириш мумкин бўлган жамғарма шаклларига кучли афзаллик берилаётганини кўрсатади”, дейилади таҳлилда.

Мамлакатда расмий жамғармалар умумий миқёсда паст бўлса-да, 2021-йилга нисбатан сезиларли ўсиш кузатилган. Ўша пайтда респондентларнинг атиги 2,6 фоизи расмий воситалар орқали жамғарётганини билдирган. 2025-йилда бу кўрсаткич уч баравардан кўпроққа ошган: ҳозир 6 фоиз маблағни жорий ҳисобларда, 1,4 фоиз эса омонат ҳисобларида жамғаради. Расмий жамғарувчиларнинг умумий улуши 7 фоиздан ошган.

“Кўрсаткич ҳануз паст бўлса-да, бу молиявий саводхонликдаги ўзгариш, молиявий хизматлардан фойдаланишнинг аста-секин ортиб борётганини англатади”, дея қайд этилган тадқиқотда.

​Пул жамғариш одатлари

Ўзбекистонда жамғариш одатлари ҳудудий, таълим ва бандлик бўйича аниқ тафовутларга эга. Таҳлил қилинишича, расмий жамғарма воситалари ҳақидаги хабардорлик ва уларни амалда қўллаш ўртасида сезиларли тафовут кузатилади.

Респондентларнинг 73 фоизи омонат хизматларидан хабардор бўлса-да, атиги 6 фоизи улардан фойдаланади. Бу молиявий маҳсулотлар ичида энг катта тафовут ҳисобланади.

Сўров иштирокчиларининг катта қисми — 39 фоизи умуман жамғарма қилмаслигини билдирган. Мазкур ҳолат айниқса шимоли-ғарбий ҳудудларда (54 фоиз), фақат 8-9 йиллик таълим олганлар орасида юқори. Аксинча, жамғарма қилмаслик Тошкентда ва олий маълумотлилар орасида анча кам учрайди.

“Бандлик ҳам муҳим омил сифатида ажралиб туради: талабалар орасида атиги 26 фоиз ва иш билан банд шахслар орасида 32 фоиз жамғарма қилмаслигини билдирган бўлса, нафақадаги респондентларда бу кўрсаткич 46 фоизга етади. Бу эса мунтазам даромад жамғариш имкониятини сезиларли даражада оширишини англатади”, дейилади ўрганиш хулосасида.

Кексалар камроқ жамғаради

Тадқиқотга кўра, Ўзбекистонда аёллар ва кексалар орасида жамғарма қилмайдиганлар улуши юқорироқ. Мазкур ҳолат пастроқ даромад, парвариш билан боғлиқ мажбуриятлар ёки оила қўллаб-қувватлашига таяниш билан изоҳланиши мумкин.

“Кексалик учун махсус жамғарма қилиш даражаси умумий ҳисобда паст бўлиб, жамғарма қилувчилар орасида атиги 6 фоизни ташкил этади. Аммо сезиларли тафовутлар мавжуд: Тошкентда бу кўрсаткич 13 фоизни ташкил этса, шимолий-ғарбий ҳудудларда атиги 4 фоизни ташкил қилади. Нафақадаги шахслар орасида 14 фоиз, ишсизлар орасида эса атиги 6 фоиз кексалик учун жамғарган”, дея қайд этган тадқиқот муаллифлари.

​Ўз навбатида таълим яна муҳим омил бўлиб, олий маълумотлиларнинг 13 фоизи кексалик учун жамғарма қилган. Фақатгина бошланғич таълим олганларда бу кўрсаткич 6 фоизга тенг.

Жамғарма қилувчиларнинг 7 фоизи ўз жамғармаларидан фоиз даромади олётганини билдирган. Бу одамларнинг аксарияти норасмий ёки фоиз тўланмайдиган ҳисобларда жамғарётганини тасдиқлайди. Умуман олганда, хабардорлик юқори бўлса-да, жамғарма қилиш одатлари даромад, молиявий саводхонлик ва кириш имкониятлари билан чекланган.