Ўзбекистонда сўровда қатнашган ҳар 10 кишидан уч нафари сўнги бир йил ичида қарз олган. Бу ҳақда Марказий банк Осиё тараққиёт банки билан ҳамкорликда ўтказилган тадқиқотда маълумот берди.

Танишлардан кўпроқ қарз олинади

Тадқиқот учун сўровда қатнашган аҳолининг 30 фоизи сўнгги бир йилда қарз олганини билдирган. Шундан 12 фоиз одам банк ёки микромолия ташкилотлари каби расмий жойлардан кредит олган.

“Кўпчилик қарзни норасмий манбалардан — оила, дўстлар ёки жамоавий гуруҳлардан олади. “Ҳозир ол — кейин тўла” харидларини ёки кичик қарзларни расмий қарз сифатида кўрмайди”, дейилади тадқиқотда.

Расмий қарз олиш асосан молиявий жиҳатдан оммабопликка эга бўлган гуруҳлар орасида жамланган. Масалан, олий маълумотлиларнинг 19 фоизи, иш билан бандларнинг 26 фоизи расмий кредитга мурожаат қилган. Заифроқ гуруҳлар — нафақадаги ва ишсиз шахслар жуда кам қарз олган.

“Бу эса банклар асосан барқарор молиявий профилларга эга шахсларга қарз беришда давом этаётганини ва хизматлар ҳануз етарлича даражада кам таъминланган қатламларга кенгайтирилмаганини кўрсатади”, дея қайд этилган таҳлилда.

Кредит олганлар қарз қайтаришга қийналган

Тадқиқотга кўра, молиявий муассасалардан қарз олганларнинг барчаси тўловларда қийинчиликларга дуч келганини айтган. Баъзида кредитни тўлаш учун активларини сотиш ёки қўшимча қарз олишга мажбур бўлганини маълум қилган.

Тадқиқотда қарз олиш мақсадлари ҳам қарз берувчи турига қараб фарқ қилиши қайд этилган. Масалан, банк кредитлари кўпроқ автомобиль харид қилиш ёки бизнес бошлаш учун олинган. Бошқа молия ташкилотлари кредитлари кундалик эҳтиёжларни қоплашга йўналтирилган. Яъни соғлиқни сақлаш, шахсий эҳтиёжлар ёки озиқ-овқат харажатлари учун ишлатилган.

“Бу норасмий ёки банк бўлмаган муассасалар асосий истеъмол эҳтиёжларини қондиришда муҳим рол ўйнаётганини, банклардан олинган кредитлар эса йирикроқ ва стратегик харажатлар учун сарфланаётганини кўрсатади”, дейилади хулосада.

Бўлиб тўлаш ишли қатламда оммалашган

Таҳлилчилар мамлакатда онлайн кредит олиш даражаси пастлигича қолаётганини билдирган. Сўровда қатнашган 8 фоиз респондент мобил иловалар орқали қарз олишга мурожаат қилганини айтган. Мазкур кўрсаткич кредитлашда финтех ечимларининг ҳали кенг оммалашмаганини кўрсатади. Бироқ иш билан банд ва юқори даромадли респондентлар бундай хизматлардан бир оз кўпроқ фойдаланган.

“Кредит карталарга эгалик жуда паст — атиги 6 фоиз. Бироқ фойдаланиш нисбатан масъулиятли: карта эгаларининг 70 фоизи ўтган йилда картадан фойдаланган ва 86 фоизи қарзни тўлиқ тўлаган”, дея маълумот берилган таҳлилда.

Аниқланишича, бўлиб-бўлиб ва кейинроқ тўланадиган озиқ-овқат харидлари каби кечиктирилган тўлов шакллари кўпроқ иш билан банд ва паст даромадли гуруҳлар орасида учрайди. Аммо кўпчилик фойдаланувчилар буни қарз сифатида қабул қилмайди. Мазкур ҳолат жамоатчилик тушунчасида кредит ва истеъмол ўртасидаги чегаранинг янада хиралашиб бораётганини кўрсатади.​