Ijtimoiy tarmoqlarda fermer xoʻjaliklari qoʻshimcha shartnoma imzolashga majburlanayotgani haqida xabarlar tarqaldi. Qishloq xoʻjaligi vazirligi holat bo‘yicha rasmiy munosabat bildirdi.

Ma’lum qilinishicha, jahon bozorida paxta tolasiga talab va takliflarning oʻzgarishlari natijasida paxta tolasining ayni kunlardagi narxlari O‘zbekistonda 2024-yil hosili uchun belgilangan prognoz narxlariga nisbatan pasaygan. Buning oqibatida yil boshida tuzilgan fyuchers shartnomasida paxta tolasi uchun koʻrsatilgan narxlar bugungi kun real narxlariga toʻgʻri kelmayotganligi sababli ishlab chiqaruvchilar (yaʼni klasterlar) oʻz mahsulotlarini jahon bozorida sotishda juda katta zararga duch kelyapti.

Joriy yilgi yigʻim-terim davrida jahon bozoridagi paxta tolasining shakllangan fyuchers kotirovkalari boʻyicha paxta xom ashyosining boshlangʻich fyuchers narxlari bir tonnasi uchun 6 mln 800 ming soʻm atrofida shakllanayotganligidan kelib chiqib, past narx belgilanadigan boʻlsa fermerlar jabr koʻrishi mumkin. Shu bois paxta yetishtirishuvchi fermerlar va uni qayta ishlovchi klasterlarning manfaatlarini birdek koʻzlagan holda, ularning katta miqdorda zarar koʻrmasliklari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Paxta xom ashyosi yetishtiruvchilarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari” toʻgʻrisidagi 574-sonli qarori qabul qilingan.

Bugungi kunda fermer oʻzi tayyorlagan mahsulotni taklif qilinayotgan shartlarda realizatsiya qilishga xohish bildirmasa, unda xomashyoni paxta qabul qilish maskanlariga vaqtinchalik saqlash uchun topshirishi imkoniyati yaratilgan. (Hammaga maʼlum paxta xom-ashyosi maxsus sharoitlarda buntlangan holda saqlanadi va yetishtiruvchi oʻz qaramogʻida buni saqlash imkoni yoʻq.) Buning uchun fermer qabul qilish punkti bilan vaqtincha saqlashga (saqlash xarajatlarini qoplash sharti bilan) shartnoma qilishi lozim. Vaqtinchalik saqlash shartnomasiga koʻra xom-ashyo agroplatformada elektron roʻyxatdan oʻtadi va fermer (qachon va kimga) oʻz mahsulotini sotmoqchi boʻlsa terim davrida yoki terimdan soʻng ixtiyoriy qaror qabul qilaveradi. Bunda ham mahsulot elektron tarozi orqali oʻtkazilib, xomashyo miqdoriga qarab terim uchun albatta pul oladi.

“Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan xabarlarda Surxondaryo viloyati Qishloq xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi aynan shu holatni nazarda tutgan boʻlishi mumkin, lekin buni yetkazishda anglashilmovchilik yuzaga kelgan va tabiiyki, xatoga yoʻl qoʻygan. Vazirlik tomonidan paxta yetishtiruvchilarning shartnomasini bekor qilish, fermerlar hamda klasterlar oʻrtasidagi munosabatlar boʻyicha hududiy boshqarmalar va ularning rahbarlariga hech qanday topshiriqlar berilmagan”, deyiladi vazirlik xabarida.

Qayd etilishicha, respublika boʻylab 90 foizdan ortiq fermerlar kelishuvga asosan oʻz shartnomalarini qayta rasmiylashtirdilar va bu bilan subsidiyaga ega boʻlgan holda oʻzlari yetishtirgan paxta xom ashyosini umumiy qiymati 7 800 soʻmdan topshirmoqda. Bundan tashqari terim pulini olishda ham paxta xom ashyosining miqdorini aynan elektron tarozi orqali oʻtkazilib, “Agroplatforma.uz”da aks ettirish orqali barcha shaffoflik taʼminlanmoqda.

Agar fermerlarda tushunmovchilik holati boʻlsa, vazirlik har bir holatni koʻrib chiqib, yechim va yordam berishga tayyorligini bildirgan.

“Yetishtirilgan paxta xomashyosini topshirishdagi barcha muammoli holatlarda (shartnomalarni yoʻqligi, fermerni oʻziga maʼqul boʻlmagan klasterga sotmaslik qarorida ekanligi, bugungi narxlarni koʻtarilishini kutish istagida ekanligi va h.k) terilgan xom-ashyoni paxta qabul qilish maskanlariga vaqtinchalik saqlash uchun topshirib, muammoli masallarni bosqichma-bosqich ishlab chiqaruvchilar bilan oʻzaro kelishgan holda bartaraf etishlari mumkinligini bildiramiz. Maqsad – terilgan paxta oʻz vaqtida qabul punktlarida toʻgʻri saqlanishi va shaffof tarzda agproplatformada aks etishi lozim”, deyiladi rasmiy munosabatda.