Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) Ўзбекистонга олтин нархи ошишининг бюджет харажатларига ва айирбошлаш курсига таъсирини чеклашни тавсия қилди. Бу ҳақда ХВЖнинг Ўзбекистонга миссияси якунлари бўйича баёнотда айтилади.

17−25 ноябрь кунлари ХВЖ ходимлари жамоаси Ўзбекистон расмий органлари билан учрашувлар ўтказиб, жорий иқтисодий вазият, ривожланиш истиқболлари ва иқтисодий сиёсатнинг устувор йўналишларини муҳокама қилди.

«Ўзбекистон иқтисодиёти юқори кўрсаткичларни намоён этишда давом этмоқда, ривожланиш истиқболлари эса риск ва имкониятлар мувозанати инобатга олинган ҳолда умуман олганда ижобий баҳоланмоқда. Бундай динамика ислоҳотларни илгари суриш, иқтисодий сиёсат чора-тадбирлари кун тартибини амалга ошириш ҳамда шокларга бардошлиликни ошириш учун буфер захираларини тўплашга қулай шароит яратади», — дейилади баёнотда.

Иқтисодиёт барқарор суръатларда ўсишда давом этмоқда

2025 йилнинг тўққиз ойида реал ЯИМ 7,6%га ошди, бу эса инвестициялар ҳажмининг юқорилиги ва уй хўжаликлари истеъмолининг ўсиши билан изоҳланади. Талаб жадал ортганига қарамай, умумий ва базавий инфляция суръатлари секинлашди ва октабр охирида мос равишда 7,8% ҳамда 6,6%ни ташкил этди.

Инфляциянинг секинлашиш сабаблари орасида ўтган йили энергия ресурслари учун маъмурий нархларни ошириш таъсирининг пасайиши, реал айирбошлаш курсининг мустаҳкамланиши ва пул-кредит сиёсатининг чекловчи хусусияти сақланиб қолаётгани қайд этилган.

Чакана секторда кредитлаш барқарор ўсмоқда: паст база таъсирини ҳисобга олган ҳолда, центабр ҳолатига кўра ўсиш ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 23%ни ташкил этди. Корпоратив секторда эса кредитлаш суръатлари нисбатан мўътадил бўлди.

Жорий операциялар ҳисоби тақчиллиги йилнинг биринчи ярмида сезиларли даражада қисқарди — бу олтин нархларининг юқорилиги, олтинга боғлиқ бўлмаган экспортнинг фаол ўсиши ва катта ҳажмдаги пул ўтказмалари билан боғлиқ. Октабр охирига келиб, халқаро захиралар потенциал импортнинг 12 ойига тенг даражада юқори кўрсаткичда сақланмоқда.

Ривожланиш истиқболлари асосан ижобий бўлиб қолмоқда, риск ва имкониятлар ўртасидаги мувозанат умуман олганда сақланиб турибди

ХВЖнинг прогнозларига кўра, Ўзбекистон иқтисодиёти жорий ва келгуси йилларда мос равишда 7% ва 6%га ўсади, бу истеъмол ва инвестициялар барқарор ўсиши билан таъминланади. 2027 йил охирига келиб инфляция Марказий банкнинг 5%лик мақсад кўрсаткичига тушиши кутилмоқда.

Инфляция юқорилаш хавфи бюджетда режалаштирилганидан юқори бўлиб тушаётган даромадларни — жумладан олтиндан олинадиган даромадларни циклга мос тарзда кўпроқ сарфлаш амалиёти, шунингдек директив ва имтиёзли кредитлаш дастурларини кенгайтириш босими билан боғлиқ. Бу эса талаб юқори бўлган шароитда иқтисодиётнинг «қизиб кетиши»га олиб келиши мумкин. Ташқи омиллардан келиб чиқадиган рисклар орасида жаҳон иқтисодиётининг истиқболлари бўйича ноаниқлик, геосиёсий вазият ва хомашё нархларининг ўзгарувчанлиги қайд этилган.

Шу билан бирга, тузилмавий ислоҳотларни тезлаштириш, капитал оқимлари ва пул ўтказмалари ҳажмининг ортиши, шунингдек олтин нархларининг ўсиши прогнозларни яхшилаши мумкин.

Жамғарма қайд этишича, жадал иқтисодий ўсиш ва олтин нархларининг юқори даражада бўлиши барқарор ўсишни таъминлаш мақсадида макромолиявий барқарорликни қўллаб-қувватлаш, бардошлиликни ошириш ва ислоҳотларни илгари суриш бўйича саъй-ҳаракатларни кучайтириш учун қулай фурсат яратади.

«Кутилганидан юқорироқ иқтисодий фаоллик ва олтин нархларининг ошиши натижасида бюджетга режадан ортиқ даромад тушган шароитда, давлат харажатларини шунга мос равишда кўпайтириш амалиётини кескин чеклаш ниҳоятда муҳимдир», — дейилади хабарда.

Ҳукумат консолидацияланган давлат бюджети тақчиллигини жорий йил ва 2026 йилда 3 фоизлик мақсадли даражада сақлаб қолишни режалаштирмоқда.

2025 йилдаги қўшимча даромадлар давлат харажатларини ошириш учун шарт-шароит яратди. ХВЖ эса келгусида бюджетда режалаштирилмаган қўшимча даромадлар ҳисобидан харажатларни кўпайтириш ташаббусларини чеклашни тавсия қилмоқда. Бу талаб томонидан келиб чиқадиган инфляцион босимни пасайтириш, реал айирбошлаш курсининг ортиқча мустаҳкамланишининг олдини олиш ва олтин нархлари тушган тақдирда кескин тузатишларга эҳтиёж юзага келиб, макроиқтисодий тебранишларни кучайтириш хавфини камайтиришга хизмат қилади. Шунингдек, бюджет учун буфер захираларини тўплаш имконини яратади.