Ўзбекистонда хусусийлаштириш дастурининг муваффақиятли амалга оширилиши меҳнат унумдорлигининг ўсиши ва иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини оширишга сезиларли ҳисса қўшиши мумкин. Бу ҳақда Moody’s халқаро рейтинг агентлиги ҳисоботида айтилади.

«Тўғри бошқарув билан хусусийлаштириш хусусий сектор учун янада адолатли шароитлар яратади, шунингдек, Ўзбекистон иқтисодиёти самарадорлиги ва рақобатбардошлигининг умумий ўсишига хизмат қилади», — деб таъкидлайди агентлик таҳлилчилари.

Моодйъсънинг эслатишича, 2023 йилда мамлакатда «Ипотека-банк», шунингдек, бир қатор кичик давлат корхоналари муваффақиятли хусусийлаштирилган. Ҳукуматнинг яқин режалари қаторига иккита тизимли муҳим банклар: СҚБ (банк тизими активларининг 11 фоизи) ва «Асакабанк» (8 фоиз) улушларини сотиш киради. Бу давлат банклари улушини 65 фоиздан 46 фоизга камайтириш стратегиясининг бир қисми.

2024 йилда Ўзбекистон Миллий инвестиция жамғармаси ташкил этилиб, унинг бошқаруви Franklin Templeton халқаро компаниясига ўтказилганди. Жамғарма хусусийлаштириш жараёнида бўлган 18 та йирик давлат корхонаси ва банкларида улушларга эга.

Президентнинг апрелдаги қарори билан 2025 йилга мўлжалланган хусусийлаштиришнинг янги дастури тасдиқланди, унда 29 та йирик давлат корхонаси акцияларини, жумладан, 12 та йирик компаниянинг IPO ва SPO’ларини жойлаштириш кўзда тутилган. Улар орасида буджет даромадларининг 18 фоизини таъминлайдиган мамлакатнинг энг йирик солиқ тўловчиси Навоий кон-металлургия комбинати ҳам бор.

Бироқ, агентлик маълумотларига кўра, хусусийлаштириш «мураккаб ташқи иқтисодий муҳит ва АҚШ савдо сиёсатидаги ноаниқлик» туфайли секин ва босқичма-босқич суръатда қолиши мумкин, бу эса стратегик инвесторларнинг қизиқишини камайтириши мумкин.

Бундан ташқари, корпоратив бошқарувни такомиллаштириш ва давлат компанияларининг ўз фаолияти самарадорлигини ошириш зарурати қўшимча кечикишларга олиб келиши мумкин.

Moody’s хусусийлаштириш жараёни давом этишини кутмоқда, бунда фискал барқарорликни таъминлаш, ижтимоий харажатларни камайтириш ва бошқарувни такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилади.

Иқтисодий ўсиш ва инвестициялар

Moody’s баҳосига кўра, Ўзбекистон иқтисодиёти 2024 йилда кучли ички талаб ва кучли инвестициялар билан қувватланиб, 6,5 фоизга ўсади. Ўсиш ўрта муддатли истиқболда барқарорлигича қолади, бу кучли инфратузилма инвестициялари, биринчи навбатда, энергетика ва транспорт ва хорижий инвестицияларнинг кўпайиши ҳисобига таъминланади.

Агентлик прогнозларига кўра, ЯИМ ўсиши 2025 йилда 5,8%, 2026 йилда эса 5,7% бўлиши кутилмоқда.

Таҳлилчилар фикрича, Россиядан пул ўтказмалари ҳажмининг пасайиши Европа ва Осиёдан тушумларнинг кўпайиши ҳисобига қисман қопланади.

Молиявий интизом: тақчиллик пасаймоқда

Moody’s агентлиги Ўзбекистоннинг фискал сиёсатини ҳам ижобий баҳоламоқда: 2024 йилда буджет тақчиллиги ЯИМнинг 3,3% гача (2023 йилдаги 4,9% га нисбатан), шу жумладан, энергия субсидияларининг қисқариши, ижтимоий харажатларнинг кўпроқ мақсадли йўналтирилгани ва жаҳон олтин нархининг ошиши ҳисобига қисқарди, бу эса ҚҚС пасайишини қисман қоплади.

Агентликнинг прогнозларига кўра, 2025−2027 йилларга мўлжалланган ўрта муддатли фискал стратегия мақсадларига мувофиқ, ўрта муддатли истиқболда дефицит ЯИМнинг 3 фоизидан паст даражада қолади.

Номинал ЯИМ ўсиши ва тақчилликнинг қисқариши туфайли валюта тузилмасидан қатъи назар, давлат ва кафолатланган қарз ЯИМнинг 40 фоизидан паст даражада сақланиб қолади.

Кўпгина кредитларнинг қулай шартлари туфайли қарзга хизмат кўрсатиш ҳамёнбоплигича қолиши кутилмоқда.

Хатарлар: бюджетдан ташқари қарзлар ва ДХШ мажбуриятларининг ўсиши

Агентлик маълумотларига кўра, заиф томонлардан бири квазифискал мажбуриятлар, жумладан, давлат компанияларининг кафолатланмаган қарзлари ва давлат-хусусий шериклик лойиҳалари бўйича мажбуриятларнинг ўсишидир.

Moody’s маълумотларига кўра, сўнгги йилларда давлат корхоналарининг ташқи қарзи ошган, 2024 йилда ДХШ бўйича умумий мажбуриятлар ЯИМнинг 27 фоизини ташкил этган.

«Яқин 2−3 йил ичида биз фискал рискларни келтириб чиқарадиган бундай мажбуриятлар янада ошишини кутмоқдамиз», — дея огоҳлантирди агентлик. Бироқ экспертлар Ўзбекистон ҳукумати хавфларни назорат қилиш чораларини кўраётганини таъкидлади, хусусан:

• янги ДХШ лойиҳалари учун йиллик лимит 6,5 миллиард доллар этиб белгиланди;
• барча давлат компаниялари ташқи қарз олишни ҳукумат билан мувофиқлаштириши шарт бўлди;
• Ўзбекистон Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг сезиларли активлари фискал рискларни юмшатади.

Moody’s халқаро агентлиги Ўзбекистоннинг узоқ муддатли рейтингини «Ba3» даражасида тасдиқлаган ва прогнозни «барқарор»дан «ижобий»га яхшилаганди. Ташкилот мамлакатнинг барқарор иқтисодий ўсиши, бюджет тақчиллиги қисқаргани ва давлат қарзининг нисбатан паст даражасини қайд этган.

Moody’s шкаласи бўйича «Ba3» рейтинги Ўзбекистоннинг спекулятив (ноинвестицион) кредит лаёқатлилиги ва ўртача даражада юқори таваккалчиликка эга давлат сифатида таснифланганини билдиради. Бу рейтингга эга мамлакатлар инвестицияларни жалб қилиши мумкин, аммо инвесторлар рисклар туфайли юқори даромад талаб қилади. Moody’s ижобий прогнозни ҳам белгилади, яъни агар ислоҳотлар муваффақиятли амалга оширилса, рейтинг кўтарилиши мумкин.