Ўзбекистонликларнинг учдан бир қисми тўловлар учун биринчи навбатда банк карталаридан фойдаланади. Бу ҳақда Марказий банкнинг нақд пуллардан фойдаланиш бўйича ўтказилган сўровнома якунлари тўғрисидаги ҳисоботида маълум қилинди.

Тадқиқот мамлакатнинг барча ҳудудларидаги 14,2 минг респондентни қамраб олди. Унинг натижаларига кўра, иштирокчиларнинг 52%и вазиятга қараб нақд ва нақд пульсиз тўловлардан фойдаланади. Яна 15%и асосан нақд пулда ҳисобланади.

Асосан карталардан фойдаланадиган фуқароларнинг энг юқори улуши Тошкент шаҳрида (40%), Қорақалпоғистонда (38%) ва Тошкент вилоятида (37%) аниқланган. Нақд пулдан Андижон (24%), Наманган ва Жиззах (20%) вилоятларида энг кўп фойдаланилади.

Респондентларнинг деярли ярми (47%) нақд пул билан тўланадиган бир марталик хариднинг энг юқори миқдорини 100 минг сўмдан 500 минг сўмгача бўлган оралиқда кўрсатди. 35%и 100 минг сўмгача бўлган тўловлар учун нақд пулдан фойдаланади.

Яна 12%и 1 млн сўмгача бўлган харидлар учун нақд пул тўласа, 6%и эса бу миқдордан юқори суммалар учун нақд пул ишлатади.

Йирик харидлар учун нақд пул билан ҳисоб-китоб қилган фуқароларнинг энг катта улуши Сурхондарёда аниқланди. Фуқароларнинг 9%и улардан 1 млн сўмдан ортиқ ва яна 15%и 500 минг сўмдан ортиқ харидлар учун фойдаланади. Иккинчи ўринни Тошкент эгаллади (мос равишда 7% ва 13%).

Сўров иштирокчиларининг аксарияти (56%) асосан бозорларда харидларни амалга оширгани учун нақд пулдан фойдаланишини таъкидлаган. 17%и уларни тез ва хавфсиз усул деб атади, 13%и эса нақд пул билан тўлашда товар ва хизматлар арзонроқ бўлишини таъкидлади.

7% дан ишчи терминаллар йўқлиги ва сотувчилар нақд пул талаб қилишини таъкидлашди. Андижон, Қашқадарё, Самарқанд, Сирдарё, Тошкент вилоятларида тўғридан-тўғри талаб, Тошкентда эса карталарни қабул қилиш билан боғлиқ муаммолар кўпроқ қайд этилган.

Респондентлар кўпинча ҳисоб-китоблар учун 5000 сўмдан 100 минг сўмгача бўлган банкнотлардан фойдаланадилар. Бунда 10 минг сўмлик (21%) ва 50 минг сўмлик (19%) купюралар энг кўп тилга олинган.

Сўровномада қатнашганларнинг тўртдан бир қисми муомалада 50 минг сўмлик банкнотлар сонининг кўпайишини, деярли шунчасини (22%) эса 100 минг сўмлик купюралар миқдорининг ошишини истайди.

28% респондент 5000 сўмгача бўлган танга ва банкнотларга эҳтиёж юқори эканлигини билдирган, яна 41%и эса бу эҳтиёжни паст деб баҳолаган. Қорақалпоғистон, Жиззах ва Наманганда майда пул белгиларини муомалага кўпроқ киритишни истовчилар улуши энг юқори эканлиги қайд этилган.

Иштирокчиларниг 65% қайтим олишда муаммо йўқлигини айтган. 17%и сотувчилар баъзан қайтим ўрнига майда товарлар (масалан, гугурт) беришини, 14%и эса бу ҳолат тез-тез юз беришини маълум қилган. Яна 4% респондент майда пул йўқлиги сабабли қайтим берилмаётганини таъкидлаган.

Мутлақ кўпчилик (87%) иш ҳақини картага олади, яна 7%и аралаш шаклда қабул қилади. Сўровда иштирок этганларнинг атиги 6%ига иш ҳақи нақд пул кўринишида берилади, бироқ Жиззах вилоятида бу кўрсаткич 13%га етади.

42%и ойига бир-икки марта, яна 35%и уч-тўрт марта банкоматлардан нақд пул ечиб олади. Шу билан бирга, 18%и ҳар ойда беш мартадан кўпроқ картадан пул ечиб олишини маълум қилди.

Респондентларнинг 9%и банкоматлардаги нақд пул захиралари тез сарфланаётганидан шикоят қилган бўлса, яна 6%и уларнинг ишида тез-тез узилишлар бўлаётганини маълум қилган. Яна 5%и ўзларига керакли номиналдаги банкноталар етишмаётганини маълум қилди.