Ўзбекистоннинг ташқи савдо айланмаси 2025 йилнинг январь август ойларида 51,4 миллиард долларни ташкил этди ва ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 19,8 фоизга (ёки $8,5 млрд) ўсди.

Бу даврда экспорт $22,98 миллиардга (31,3% ўсиш), импорт эса $28,45 миллиардга (11,8% ўсиш) етди. Экспортнинг ортиб бораётган ўсиши туфайли ташқи савдо балансининг салбий сальдоси, аввало, олтин ҳисобига $2,5 миллиард долларгача қисқарди — $7,94 млрд.дан $5,47 млрд.га.

Йил бошидан буён Ўзбекистон $8,42 млрд.лик олтин экспорт қилди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қарийб 1,7 баробар кўп. Етказиб бериш бутун 2024 йил, шунингдек, рекорд даражадаги 2023 йилдаги умумий кўрсаткичдан ҳам ошиб кетди.

Август экспорти олтинсиз ошди

Ойлик ҳисобда олтинсиз экспорт 19,6%, олтин, энергия ва хизматларни ҳисобга олмаганда эса 17,5% ошди. Олтин, энергия ва хизматларни ҳисобга олмаганда экспорт йил бошидан бери энг юқори ўсиш суръатларини кўрсатди.

Август ойида Хитойга экспорт пасайишда давом этди ва ой давомида 23,5% камайди. Қозоғистон (29,3%) ва Қирғизистонга (16,2%) экспорт ҳам камайди.

Шу билан бирга, Афғонистонга экспорт жорий йилда энг катта ўсишни кўрсатди ва бир ойда 55,4% ўсди. Туркияга экспорт бўйича ҳам юқори ўсиш суръатлари кузатилди (40%). Августда Россияга экспорт 13,8% ошди.

Хитой туфайли импорт кескин ошди

Апрелдан августгача Хитойдан импорт 44% ошди. Иқтисодчи Миркомил Холбоевнинг айтишича, бу тезлашув, бир томондан, ўтган йилги базанинг пастлиги (2024 йилнинг шу даврида Хитойдан импорт 6,9% қисқарган) билан изоҳланса, иккинчи томондан, тайёр автомобиллар импорти ўрнини автомобиль эҳтиёт қисмлари импорти эгаллагани билан изоҳланади.

Бироқ январь мартда ҳам импорт қисқарган ва апрелда тез суръатлар билан ўсишни бошлаганди. Таққослаш учун, худди шу даврда Хитойга экспорт 12,1% камайган.

Унинг сўзларига кўра, АҚШ билан савдо уруши Хитой товарларининг арзонлашишига олиб келган ва бошқа мамлакатларга экспорт ўсишини рағбатлантирган. Хитойга экспорт ҳажмининг пасайиши у ерда бир неча йиллардан бери кузатилаётган ялпи талаб билан боғлиқ муаммолар билан изоҳланади. Май ойидан бошлаб реал айирбошлаш курсининг ошиши импорт ўсишини янада рағбатлантирган бўлиши мумкин.

Яна бир қизиқарли тенденция: Ҳиндистондан импорт 2024 йилда ҳам, жорий йилда ҳам ўсишда давом этмоқда. Охирги беш ой ичида Ҳиндистондан импорт 55,3% ошди (2024 йил шу даврида 29% ўсган).

Бундан ташқари, жорий йилда Беларусь (43% ўсиш) ва Қозоғистон (24,7% ўсиш) каби ҳамкорларда ҳам импортнинг тезлашиши кузатилди.

Савдо ҳамкорлари

Саккиз ойлик натижаларга кўра, Хитой, Россия, Афғонистон, Ҳиндистон, Франция ва Германия билан товар айирбошлашда тезлашиш, айрим йўналишларда (Корея, Туркия, Туркманистон) эса пасайиш кузатилган.

Хитой Ўзбекистоннинг энг йирик ҳамкори бўлиб қолмоқда, унинг айланмаси $9,7 млрд.ни ташкил этди, бу 2024 йилги кўрсаткичдан 21% кўп. Россия $8,3 млрд (6,5%) билан иккинчи ўринни эгаллади. Қозоғистон ўтган йилги пасайишдан сўнг ўз ўрнини тиклади ва $3 млрд.га етди (15%).

Энг тез ўсиш Афғонистон билан товар айирбошлашда қайд этилди — $1 млрд (+51%). Ҳиндистон билан савдо айланмаси ҳам жадал ривожланиб, $858 млн.га етди (+42%), БАА — $823 млн (+90,1%), Покистон — $363,4 млн (+27%).

Туркия билан савдо айланмаси сўнгги йилларда қисқаришда давом этмоқда — $1,9 млрд (-3,6%). Корея Республикасида ҳам барқарор пасайиш кузатилди: ўтган йилги $1,3 млрд.га нисбатан $1,1 млрд (-13,3%). АҚШ билан савдо айланмаси 7,6% тушди — $574,5 млн.

Европа ҳам ўз позициясини мустаҳкамламоқда. Франция билан савдо айланмаси $991 млн.га ошди (+18,5%), Германия — $854 млн (+25%), Нидерландия — $265,5 млн (+52,8%).

Беларусь ўз айланмасини учдан бирига оширди — $600 млн.

Энергия ресурслари

Ўзбекистон жорий йилнинг 8 ойида $1,3 млрд.лик нефть ва нефть маҳсулотлари импорт қилди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 7,8% кам. Бензин импорти $1,02 млн.га (-2%) қисқарди.

Ушбу даврда нефть маҳсулотлари экспорти ҳам 2024 йилнинг январь август ойларига нисбатан $399,6 млн.га (-2%) камайди.

Мамлакатга кўмир импорти $124,7 млн.гача (+5,7%) ошди, бошқа мамлакатлардан электр энергияси етказиб бериш эса $75,5 млн.гача (-14,2%) қисқарди. Шу билан бирга, электр энергияси экспорти 52,2% ошди — $107,2 млн.гача.

Ўзбекистон $885,9 млн.лик газ импорт қилди, бу ўтган йилга нисбатан 27,9% кам ($1,15 млрд). Ушбу етказиб беришларнинг муҳим қисми июнда содир бўлди — $286,3 млн. Июлда импорт $162,2 млн.ни ташкил қилди, августда — $151,9 млн. Шу фонда газ экспорти ҳам 24,1% ошди — $494,7 млн.гача.

Бошқа маҳсулотлар билан савдо қилиш

Тўқимачилик экспорти пасайишда давом этмоқда, олти ой ичида $1,67 млрд.га (-17%) қисқарди.

Шу билан бирга, мева-сабзавот экспорти, Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, қиймат жиҳатидан кескин ўсиб, $1,27 млрд.ни ташкил этди (+37,3%). Юк ташишнинг физик ҳажми 1,46 млн тоннагача (+7,3%) ошди.

Хорижга дон ва дон маҳсулотлари экспорти (асосан Афғонистонга экспорт қилинади) $347,7 млн.га ўсди (+54,5%), Ўзбекистонга импорт эса бироз ошди — $609 млн (+6,2%).

Ўзбекистон шакарни (қиймат кўринишида) камроқ импорт қила бошлади — $331,9 млн (-23,1%), лекин ушбу маҳсулотларни кўпроқ импорт қилмоқда: гўшт ва гўшт маҳсулотлари — $504,7 млн (+73,3%), қаҳва, чой, какао ва зираворлар — $293,4 млн (+12,4%), сут маҳсулотлари ва тухумларни — $212,7 млн (+48%), сабзавот ёғи ва мойлар — $312,6 млн (+63,1%).

Тиббиёт ва фармацевтика маҳсулотлари импорти ҳажми $1,28 млрд.ни (+9,4%) ташкил этди.

Хизматлар экспорти (саёҳат, транспорт, телекоммуникация ва бошқалар) 24,8% ошди — $5,7 млрд. Энг катта улуш туризмда бўлди — $3,06 млрд (53,6%), шунингдек, транспортда — $1,83 млрд (32%).

Хизматлар импорти 38,6% ошди — $2,92 млрд, туризмга $1,66 млрд тўғри келмоқда (56,8% улуш).

Йилнинг саккиз ойида Ўзбекистонга $2,18 млрд.лик автомобиль ва бошқа транспорт воситалари импорт қилинди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 2,9% кўп.

Шу билан бирга, енгил автомобиллар тоифасида кескин пасайиш кузатилди — импорт $640,9 млн, бу 29,7% кам. Шу билан бирга, автомобиль қисмлари ва аксессуарлари импорти 40,9% ошди — $1,12 млрд.

Самолётлар импорти 18,4% қисқариб, $343,8 млн.ни ташкил қилди.