Hugo Boss компанияси Ўзбекистонда иш бошлади

21:40 · 06.12.2022

Ўзбекистон узумни асосан Россияга экспорт қилмоқда

17:47 · 06.12.2022

Ўзбекистоннинг қайси ҳудудларида солиқ тушумлари кўпроқ ундирилди?

17:05 · 06.12.2022

Ўзбекистон 10 ойда 9,5 млн долларлик цемент экспорт қилди

16:30 · 06.12.2022

Ўзбекистонда аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши секинлашди

14:13 · 06.12.2022

Ўзбекистонда пахта мавсумида 4 трлн сўмдан ортиқ терим пуллари тарқатилган

12:01 · 06.12.2022

Россияда газ қазиб олиш ҳажми камайди

11:10 · 06.12.2022

Рейтинг. Ўзбекистон энг кўп қайси давлатларга кир ювиш машиналари экспорт қилмоқда?

10:16 · 06.12.2022

Ўзбекистон сабзини асосан Қозоғистонга экспорт қилмоқда

9:32 · 06.12.2022

Европада газ истеъмоли камайди

21:50 · 05.12.2022

Ўзбекистонда 10 ойда қанча қурилиш ишлари амалга оширилгани маълум бўлди

19:30 · 05.12.2022

Ўзбекистонда туризм соҳасида янги стандарт тасдиқланди

18:37 · 05.12.2022

Тошкентдан қатнайдиган шаҳарлараро автобус қатновлари қайта тикланди

15:54 · 05.12.2022

Тошкентдан қатнайдиган барча шаҳарлараро автобуслар қатнови бекор қилинди

14:34 · 05.12.2022

Qeshm Air авиакомпанияси Теҳрондан Ўзбекистонга тўғридан-тўғри рейсларни йўлга қўяди

13:56 · 05.12.2022

Ўзбекистонда 10 ойда қанча автобус ишлаб чиқарилгани маълум бўлди

13:04 · 05.12.2022

Ўзбекистонда январь-ноябрь ойларида солиқ тушумлари ҳажми ошди

12:13 · 05.12.2022

Ўзбекистон Хитойдан асосан қайси озиқ-овқат маҳсулотларини импорт қилмоқда?

11:17 · 05.12.2022
Таҳлил 22:42 · 10.12.2021

Apple, Google ва Amazon акцияларига эга пенсия жамғармаси. Норвегия бу борада Ўзбекистонга нимани ўргата олади?

Дунёдаги энг бой пенсия фонди ҳақида маълумотлар тўпланди.

Apple, Google ва Amazon акцияларига эга пенсия жамғармаси. Норвегия бу борада Ўзбекистонга нимани ўргата олади?
Фото: «Bugun.uz»

Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига давлат бюджетидан трансфертлар ажратиш одатий тусга кирди. Ҳар қалай, соҳадаги ислоҳотларни «ҳазм» қила олмаган ташкилот ўз даромад манбаларидан харажатларини қоплай олмаяпти. Эртага бюджетдан ёрдам ажратиш тўхтатиб қўйилса, яшаб кетолмайдиган бу тизим фаолиятида ўзгаришлар қилиш вақти келмадимикан? Ўзбекистондаги бу жамғарма ўзи қандай ишлайди?

Фото: Молия вазирлиги матбуот хизмати

Пенсия жамғармаси 2020 йилдан бошлаб бюджетнинг ёрдамларига муҳтож ташкилотга айланиб қолди. Бунгача ташкилот ўз харажатларини ўзи қоплаб келган. Ҳозирги вазият эса Президентнинг 2018 йил 30 июнь куни имзоланган «Ўзбекистон Республикасининг солиқ сиёсатини такомиллаштириш концепцияси тўғрисида»ги фармонидан кейин содир бўлган.

Ҳужжат билан фуқароларнинг меҳнатга ҳақ тўлаш туридаги даромадларидан Бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига ушлаб қолинадиган суғурта бадалларини бекор қилиш, шунингдек, баъзи юридик шахслар учун ягона ижтимоий тўлов ставкасини 15 фоиздан 12 фоизгача пасайтириш белгиланган. Бундан ташқари, ҳам пенсия, ҳам маошни тўлиқ олувчи ишчилар сони ортди, пенсияга доир миқдорни белгилашда инобатга олинадиган ўлчамлар ўзгарди.

Мазкур ўзгаришлардан кейин ташкилотга тушумлар камайиб кетган, харажатлар эса каррасига кўпайди. Натижада Пенсия жамғармасига 2020 йилда 9,1 триллион сўм, 2021 йилда 12,8 триллион сўм трансферт маблағлари ажратилган. 2022 йилда эса мазкур ташкилотга 14 триллион сўм маблағ ажратилиши режалаштирилган.

Пенсия жамғармаси дунёнинг кўплаб мамлакатларида мавжуд бўлиб, уларнинг бир нечтаси Ўзбекистондаги жамғармани шакллантиришда андаза бўлиб хизмат қилиши мумкин. Масалан, бир маромда даромадлари ўсиб бораётган Норвегия давлат пенсия жамғармаси исталган давлатда бундай фондларни ислоҳ қилиш учун «конспект» вазифасини ўтаб бера олади.

Мамлакатнинг давлат пенсия жамғармаси 1990 йилда Норвегия нефть секторининг ортиқча даромадларини инвестиция қилиш ҳисобига ташкил этилган. 2021 йил ҳолатига кўра, фонд дунёнинг 74 мамлакатидаги 9 минг 202 та компанияга сармоя киритган бўлиб, унинг активлари қиймати 1,3 триллион доллардан сал кўпроқни ташкил этади. Бу жаҳон фонд бозорининг тахминан 1,5 фоизи дегани. Яъни пенсия жамғармаси даромадларини ошириш мақсадида бўш маблағларини бошқа турдаги фаолиятга ётқизиши, сармоя киритиши мумкин.

Дунёдаги энг йирик пенсия жамғармаси бўлган Норвегия давлат пенсия фонди 2020 йилда сўнгги 20 йилдаги иккинчи энг юқори даромадини олди. Жамғарманинг молиявий ҳисоботида маълум қилинишича, фонд қиймати шу йили 124 миллиард доллар ёки 10,9 фоизга ошган.

Шу йили акцияларга киритилган инвестициялар жамғармага 12,1 фоиз даромад келтирган. Пандемия туфайли йилнинг биринчи чорагида бозорда кескин пасайиш кузатилган. Лекин фонд АҚШ технология секторига алоқадор компанияларнинг қимматли қоғозларига эга бўлгани туфайли яхшигина даромад олган. Чунки технологик компанияларнинг акциялари 2020 йилда фонд даромадининг 41,9 фоизини ташкил этган. Бу, асосан, онлайн иш, таълим, тижорат ва кўнгилочар учун маҳсулотларга талабнинг сезиларли даражада ошиши туфайли содир бўлган.

Бундан ташқари, Норвегия кронаси курсининг ўзгариши фонд қийматининг ўтган йили 58 миллиард кронга ошишига ёрдам берди. Ҳукумат эса ундан 298 миллиард крон миқдоридаги маблағни олиб қўйди.

Жамғарма инвестицион портфелининг 72,8 фоизи акцияларга, 24,7 фоизи облигацияларга, 2,5 фоизи кўчмас мулкка тикилган. Сўнгги ўн йил ичида жамғарманинг ўртача йиллик инвестиция даромади 7,95 фоизни ташкил этган.

Норвегия давлат пенсия жамғармаси мамлакат марказий банки томонидан бошқарилади. Жамғарма Норвегияда инфляцияга таъсир ўтказмаслик учун асосан мамлакат ташқарисидаги корхоналарга сармоя киритади. Фонд Apple, Microsoft, Alphabet (Google), Nestle ва Amazon каби компанияларнинг акцияларига эгалик қилади.

Юқоридаги каби мустақил ва бир маромда даромадлари ўсиб бораётган фонд мамлакатни исталган демографик ёки бошқа турдаги муаммолардан ҳимоя қилиши мумкин. Лекин Ўзбекистондаги Пенсия жамғармаси ҳозирча ўзини ўзи ҳам таъминлай олмайди.

Шу ўринда бир савол пайдо бўлади: балки етарлича табиий бойликларга эга Ўзбекистонда ҳам мамлакат пенсия жамғармасини етарли даромадларсиз қолдириш ўрнига, Норвегиядаги каби активларининг умумий қиймати мунтазам ўсиб борадиган қудратли ташкилотга айлантириш имконияти топилар.

Норвеглар каби халқ бойлиги ҳисобланган нефть-газ соҳасидан топилган давлат компанияси фойдасини йўналтириб, пенсия жамғармаси ислоҳотларини бошлаш вақти келмадими?

Баҳодир Абдуллаев тайёрлади

Hugo Boss компанияси Ўзбекистонда иш бошлади
Янгиликлар 21:40 · 06.12.2022
Hugo Boss компанияси Ўзбекистонда иш бошлади
Ўзбекистон узумни асосан Россияга экспорт қилмоқда
Янгиликлар 17:47 · 06.12.2022
Ўзбекистон узумни асосан Россияга экспорт қилмоқда
Ўзбекистоннинг қайси ҳудудларида солиқ тушумлари кўпроқ ундирилди?
Янгиликлар 17:05 · 06.12.2022
Ўзбекистоннинг қайси ҳудудларида солиқ тушумлари кўпроқ ундирилди?
Ўзбекистон 10 ойда 9,5 млн долларлик цемент экспорт қилди
Иқтисодиёт 16:30 · 06.12.2022
Ўзбекистон 10 ойда 9,5 млн долларлик цемент экспорт қилди
Ўзбекистонда аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши секинлашди
Янгиликлар 14:13 · 06.12.2022
Ўзбекистонда аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши секинлашди
Ўзбекистонда пахта мавсумида 4 трлн сўмдан ортиқ терим пуллари тарқатилган
Янгиликлар 12:01 · 06.12.2022
Ўзбекистонда пахта мавсумида 4 трлн сўмдан ортиқ терим пуллари тарқатилган