Тошкентдан тўртта вилоятга экспресс контейнер поездлари қатновлари йўлга қўйилади

18:32 · 10.02.2023

Ўзбекистонда карам етиштирувчилар аномал совуқ туфайли катта зарар кўрди

15:01 · 10.02.2023

Ўзбекистондан Афғонистонга темир йўл қатнови 10 февралдан тикланди

14:21 · 10.02.2023

Ўзбекистон Малайзияда ипакчилик бўйича қўшма корхона ташкил этади

13:27 · 10.02.2023

Самарқанд шаҳри халқаро туризм ва бизнес марказига айлантирилади

12:51 · 10.02.2023

Ўзбекистон, Қозоғистон ва Россия уч томонлама «газ иттифоқи» тузишни тезлаштирмоқда

11:46 · 10.02.2023

«IMEI-кодни рўйхатдан ўтказишни бепул қилгач, жавобгарлик белгиласа бўлади» — Кушербаев

11:06 · 10.02.2023

Meta икки йиллик тақиқдан сўнг Дональд Трампнинг Facebook ва Instagram аккаунтларини тиклади

10:24 · 10.02.2023

Ўзбекистон авиа юк ташувлари соҳасида E-freight халқаро стандарти жорий этилади

20:45 · 09.02.2023

Food city савдо мажмуасидан Қўйлиқ 7-метро бекатигача бепул автобус ҳаракати йўлга қўйилди

18:52 · 09.02.2023

Миср компанияси Ўзбекистонда трансформатор ишлаб чиқариш корхонасини ташкил этади

18:05 · 09.02.2023

Тошкент йўл инфратузилмасини яхшилашда Япония компаниясининг 3D камераларидан фойдаланилиши мумкин

16:40 · 09.02.2023

Тошкент халқаро аэропортида йўловчиларни кутиб олиш учун бир нечта зоналар қурилади

15:47 · 09.02.2023

Транзит, нефть ва туризм: зилзила Туркия иқтисодиётига қандай зарба берди?

14:21 · 09.02.2023

ОТБ Ўзбекистонга иқтисодий бошқарувни яхшилаш учун 150 млн доллар ажратди

13:29 · 09.02.2023

SpaceX Украина ҳарбийларига Starlink ёрдамида дронларни бошқаришни тақиқлади

12:44 · 09.02.2023

Mercator Group савдо тармоғи Ўзбекистонда филиалини очади

11:30 · 09.02.2023

Самарқанд халқаро технология университети ўзининг янги кампус макетини тақдим этди

11:09 · 09.02.2023

Ўзбекистоннинг ташқи бозордаги энг рақобатбардош мева-сабзавотлари — таҳлил

Экспертлар томонидан мева ва сабзавотларнинг 127 та товар гуруҳи баҳоланди, ушбу баҳолаш аввалгисидан 6 та қийматли ТИФ ТН бўйича маълумотлар асос қилиб олингани билан фарқ қилади.

Ўзбекистоннинг ташқи бозордаги энг рақобатбардош мева-сабзавотлари — таҳлил

Прогнозлаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар институти экспертлари Ўзбекистонда етиштирилувчи  мева-сабзавотларнинг ташқи бозордаги рақобатбардошлигини қайта баҳолади. Kommers.uz’га таҳлилий материал тақдим этилди. 

Институт 2021 йилнинг июнь ойида мева-сабзавот маҳсулотларининг рақобатбардошлигини баҳолаган ва унинг натижаларини эълон қилган, бироқ ҳисоб-китоблар 4 та қийматли ташқи иқтисодий фаолият товар номенклатураси (ТИФ ТН) маълумотлари асосида амалга оширилганди. 

Ушбу баҳолаш 6 та қийматли ТИФ ТН бўйича маълумотлар асос қилиб олингани билан фарқ қилади. Шунинг учун аввал кўриб чиқилган 35 та товар гуруҳлари ўрнига бу сафар мева ва сабзавотларнинг 127 та товар гуруҳи баҳоланди.

ПМТИ экспертлари ҳисоб-китоблар натижасида олинган RCA ва LFI индексларининг ўртача қийматларини таққослаш асосида мева-сабзавотларни 3 гуруҳга ажратди: 

  • ташқи бозорда сезиларли қиёсий устунликка эга бўлган товарлар; 
  • «маргинал» ҳолатдаги, яъни баъзи йилларда жаҳон бозорида рақобатбардош бўлган, айрим йилларда эса рақобатбардош бўлмаган ҳамда ташқи бозор шароитига жуда боғлиқ бўлган товарлар;
  • ташқи бозорда қиёсий устунликка эга бўлмаган товарлар.

Шундай қилиб, Ўзбекистон товаррларнинг ташқи бозорда аниқ қиёсий устунликка эга бўлган 36 та ва қиёсий устунликка эга бўлмаган 58 та гуруҳини аниқлашга муваффақ бўлинди. Товарларнинг қолган 33 та гуруҳи бўйича қиёсий устунликнинг мавжудлиги ёки йўқлиги аниқ эмас ва улар бозор шароитига боғлиқ.

Инфографика: ПМТИ

2017-2021 йилларда жаҳон бозорида энг катта қиёсий устунликка эга бўлган маҳсулотлар 10 талигига қуйидагилар киради:

  • барча кўринишдаги ловиялар (vingaspp., phaseolusspp.) қуритилган, пўсти олинган, пўстидан тозаланган ёки тозаланмаган, майдаланган ёки майдаланмаган; 
  • Сарҳил ўрик (ТИФ ТН коди 080910); Ловиянинг vingamungo (l.) hepper ёки vingaradiata (l.) турлари. 

Шунингдек, қуритилган, пўсти олинган, пўстидан тозаланган ёки тозаланмаган, майдаланган ёки майдаланмаган wilczek, хурмо, майиз, олхўри қоқи, гилос, туршак, олма қоқи, қисқа муддатли сақлаш учун мўлжаллаб консерваланган, лекин бу шаклда озуқа сифатида истеъмол қилиш учун яроқсиз бўлган бошқа сабзавот ва ўсимлик аралашмалари ҳам киритилган.

Жаҳон бозорида 2017-2021 йилларда энг катта қиёсий устунликка эга бўлган мева-сабзавотлар 10 талиги

RCA — аниқланган қиёсий устунлик индекси. Агар RCA  индекси 1 дан катта бўлса, у ҳолда мамлакат Х товарни ишлаб чиқаришда рақобат устунлигига эга, деб ҳисобланади. Индекс қанчалик катта бўлса, рақобат устунлиги шунчалик юқори бўлади. RCA индекси қанчалик паст бўлса, маҳсулотнинг рақобатбардошлиги шунчалик паст бўлади. Мисол учун, юқоридаги жадвалдан кўриниб турибдики, маҳсулот — ловия (168,9) энг катта рақобат устунлигига эга.

LFI — соф савдо оқимлари тўғрисидаги маълумотларга асосланган қиёсий устунликни ҳисоблаш учун мўлжалланган савдо индекслари. Агар Х маҳсулот учун LFI индекси 0 дан катта қийматга эга бўлса, маҳсулот жаҳон бозорида рақобатбардош ҳисобланади, мос равишда салбий қиймат унинг рақобатбардош эмаслигидан далолат беради. Масалан, хурмо 0,15, гилос эса 0,32 LFI индексига эга бўлса, демак гилоснинг рақобатбардошлиги  хурмоникига қараганда анча юқори.

Ўтказилган тадқиқот асосан сарҳил мева-сабзавотлар ёки чуқур қайта ишланмаган маҳсулотлар жаҳон бозорида рақобатбардош эканлигини кўрсатди. Кейинги қадамда мева-сабзавотлар ва уларни қайта ишлаш натижасида олинган маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини оширишга қаратилган дастурни ишлаб чиқиш зарур. 

Унинг доирасида эътиборни жаҳон бозорида (нави ҳамда сифати бўйича) афзал кўрилиши ҳамда Ўзбекистонда тармоқнинг қандай имкониятларга эга эканига қараб, мева-сабзавотларнинг алоҳида турларига қаратиш мақсадга мувофиқ.

Дарья ИльинаПМТИ лойиҳа раҳари 

Тошкентдан тўртта вилоятга экспресс контейнер поездлари қатновлари йўлга қўйилади
Бизнес 18:32 · 10.02.2023
Тошкентдан тўртта вилоятга экспресс контейнер поездлари қатновлари йўлга қўйилади
Ўзбекистонда карам етиштирувчилар аномал совуқ туфайли катта зарар кўрди
Бизнес 15:01 · 10.02.2023
Ўзбекистонда карам етиштирувчилар аномал совуқ туфайли катта зарар кўрди
Ўзбекистондан Афғонистонга темир йўл қатнови 10 февралдан тикланди
Янгиликлар 14:21 · 10.02.2023
Ўзбекистондан Афғонистонга темир йўл қатнови 10 февралдан тикланди
Ўзбекистон Малайзияда ипакчилик бўйича қўшма корхона ташкил этади
Бизнес 13:27 · 10.02.2023
Ўзбекистон Малайзияда ипакчилик бўйича қўшма корхона ташкил этади
Самарқанд шаҳри халқаро туризм ва бизнес марказига айлантирилади
Бизнес 12:51 · 10.02.2023
Самарқанд шаҳри халқаро туризм ва бизнес марказига айлантирилади
Ўзбекистон, Қозоғистон ва Россия уч томонлама «газ иттифоқи» тузишни тезлаштирмоқда
Иқтисодиёт 11:46 · 10.02.2023
Ўзбекистон, Қозоғистон ва Россия уч томонлама «газ иттифоқи» тузишни тезлаштирмоқда