Умуман олганда, доллар курси кетма-кет иккинчи савдо куни сўмга нисбатан пасайиб, 179 сўмга ёки 12 349 сўмдан 12 171 сўмга арзонлашди. Бу – 2023 йилнинг сентябридан бери қайд этилган энг паст кўрсаткич.

Йил бошидан буён миллий валюта АҚШ валютасига нисбатан қарийб 5,7 фоизга мустаҳкамланди. Таққослаш учун: 2024 йилнинг январ-сентябр ойларида сўм 2,9 фоизга қадрсизланганди.

Сўм долларга нисбатан нега мустаҳкамланяпти?

Биринчидан, долларнинг ўзи глобал валюта сифатида қадрсизлана бошлади. Хусусан, йиллик нисбатда доллар индекси 10,3 фоиздан кўпроққа қадрини йўқотди. Чунки Трампнинг президентликка келиши ва у томонидан жорий қилинган савдо тарифлари глобал иқтисодий барқарорлик бўйича ноаниқликларни кучайтирди. Натижада инвесторларнинг АҚШ иқтисодиёти бўйича кутилмалари ёмонлашди. Бу эса фонд ҳамда валюта бозорларига ўз таъсирини ўтказмасдан қолмади.

Иккинчидан, Ўзбекистоннинг иқтисодий кўрсаткичлари сўмнинг мустаҳкамланишига ёрдам беряпти. Жумладан, глобал ноаниқликлар фонида олтин нархининг кескин ўсиши кузатилди. Хусусан, йил бошидан бери қимматбаҳо металл нархи қарийб 44 фоизга ошди. Ўзбекистон эса энг йирик олтин экспортёрларидан бири ҳисобланади. 2025 йилнинг дастлабки 7 ойида 18 тонна соф олтин сотуви амалга оширилди.

Бундан ташқари, Ўзбекистоннинг халқаро захира активлари таркибида олтиннинг ўрни жудаям катта ҳисобланади. Мазкур қимматбаҳо металл нархининг ўсиб бораётгани фонида Ўзбекистон захиралари ҳажми йил бошига нисбатан 8,9 млрд долларга ошди. Бу эса ўз-ўзидан Марказий банкка валнута бозорига таъсир қилиш учун кўпроқ имконият яратади.

Учинчидан, экспортнинг ўсиши ва ташқи савдода тақчилликнинг қисқариш тенденцияси юз беряпти. Жумладан, жорий йилнинг 8 ойида экспорт ҳажми 22,9 млрд долларни ташкил этиб, олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 31 фоизга кўпайди. Олтин экспорти эса 68 фоизга ўсиб, 8,4 млрд доллардан ошди. Экспортнинг бундай юқори ўсиши фонида ташқи савдо дефицити 5,4 млрд долларгача қисқарди. Бу эса миллий валюта учун қулай шарт-шароитлар яратади.

Бундан ташқари, йил бошидан бери рубль курсининг 17,8 фоизлик мустаҳкамланиши юз берди. Бу ўз навбатида Ўзбекистонга пул ўтказмаларининг ўсишини тезлаштирди. Жорий йилнинг биринчи ярмида пул ўтказмалари ҳажми 8,2 млрд долларни ташкил этиб, олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 27 фоизга ўсди.

Сўм курсининг мустаҳкамланиши Ўзбекистон иқтисодиётига ҳам ижобий, ҳам салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

Ижобий жиҳати – импорт арзонлашади. Миллий валутанинг мустаҳкамланиши импорт қилинадиган товарлар ва хизматларнинг сўмдаги нархини пасайтиради ва умумий инфлацияни секинлаштиради. Шунингдек, давлат қарзининг қарийб 90 фоизи чет эл валутаси, хусусан, долларда жалб қилинган. Сўмнинг мустаҳкамланиши қарзларга хизмат кўрсатиш харажатларини ҳам камайтиради.

Салбий жиҳати – Ўзбекистондан амалга ошириладиган экспорт товарларининг рақобатдошлиги камаяди. Кучсиз сўм ўзбек маҳсулотини хорижий харидорлар учун арзонлаштиради, чунки таннарх пасаяди.