Ўзбекистоннинг ташқи қарзи кўпайиб кетгани тўғрисидаги хавотирлар асоссиз. Бу ҳақда инвестициялар, саноат ва савдо вазири Лазиз Қудратов YouTubeʼдаги “Алибаев.Политика” лойиҳасига берган интервьюсида фикр билдирди.

Вазирлик раҳбарининг айтишича, ҳозирда давлат қарзи ялпи ички маҳсулотга нисбатан 27 фоизга тенг. Бу миқдор халқаро меъёр ва стандартлар бўйича паст даражада ҳисобланади.

“Давлат қарзи жуда катта миқдорга етди, деб хавотирланишга асос йўқ. Буни барча халқаро молия институтлари тасдиқлайди. Ялпи ички маҳсулотнинг 27 фоизи — халқаро стандартлар бўйича жуда паст кўрсаткич. Ҳар ким статистикани кўриб, Ўзбекистоннинг бошқа давлатлар билан давлат қарзи даражаси бўйича таққослаши мумкин. Биз бу ишларни жуда эҳтиёткорлик билан назорат остида олиб борамиз. Фақат давлат бюджети имкониятларига таянган ҳолда инфратузилмани ривожланиш йўлидан боришимиз мумкин. Бунга ўнлаб йиллар сарфланган бўлар эди”, деди вазир.

Лазиз Қудратов фикрича, қарзларсиз ҳозиргача Ўзбекистон иқтисодиёти эришган натижаларга етишиш қийин бўларди.

“Саноат ривожланиши ва инвесторларни жалб қилиш учун инфратузилма ва пойдевор яратишимиз лозим. Автомобиль ва темирйўллари, электр энергияси, сув, мактаб ва шифохона бўлмаган жойга инвесторлар келмайди. Шунинг учун қарзларни жуда қулай шартларда, паст фоизлар билан жалб қиламиз. Улар орасида 20, 25, 40, 45 йилгача мўлжалланган лойиҳалар бор. Бу аслида текин пул”, деди у.

Лазиз Қудратов ҳукумат кафолати остида олинган қарзлар сарфланиши бўйича шаффоф иш юритилишини айтди. Инвестициялар қанчалик самарали ва сифатли ўзлаштираётгани бўйича ҳукуматнинг ҳисобдорлиги йўлга қўйилган. Вазир бу бўйича президент жиддий топшириқлар берганини эслатди.

“Бу жараёнларга куч ишлатар тузилмалар, назорат органлари, Ҳисоб палатаси ва Бош прокуратура ҳам тўлиқ жалб қилинган ва барча лойиҳаларни текширувдан ўтказишмоқда. Бунга қўшимча равишда президент ташаббуси парламент иштирокини ҳам назарда тутади. Давлат кафолати остидаги халқаро молия институтлари томонидан молиялаштирилаётган ҳар бир лойиҳа депутатлар томонидан маъқулланиши лозим. Улар лойиҳа ғоясини кўриб чиқиб, унинг амалга оширилишини кузатиб боради. Бу ҳукумат кафолати остида амалга оширилаётган барча лойиҳалар устидан жамоатчилик, халқ назорати ўрнатилишини таъминлайди”, деди вазирлик раҳбари.

Давлат қарзига оид кўрсаткичлар

2025 йил якунида Ўзбекистон давлат қарзи 46,85 миллиард доллардан ошди. Ўтган йилнинг ўзида давлат кафолати остида қарийб 6,65 миллиард доллар кредит олинган. Қарзларнинг 39,8 миллиард доллари (85 фоизи) ташқи, 7 миллиард доллари (15 фоизи) ички қарз ҳиссасига тўғри келган. Ўзбекистонга ташқи қарзларнинг 22,3 доллари ёки 56 фоизи халқаро молия институтлари томонидан берилган. Улар орасида Жаҳон банки энг кўп кредит ажратган — 8,95 миллиард доллар.

Ташқи қарзнинг тенг ярми — 19,83 миллиард доллар бюджет тақчиллигини ёпишга сарфланган. Қолгани турли соҳаларга йўналтирилган. Масалан, 5,6 миллиард доллар миқдордаги маблағлар ёнилғи-энергетика саноатига сарфланган. Транспорт ва транспорт инфратузилмасига уч миллиард доллар, қишлоқ ва сув хўжалигига 3,3 миллиард доллар ишлатилган.

Бюджет қонунида 2026 йил учун яна 5 миллиард долларгача давлат ташқи қарзи олиниши белгиланган. Шундан ярми бюджет тақчиллигини ёпишга, қолгани инвестиция лойиҳаларини молиялаштиришга сарфланади. Жорий йилда бюджетдан давлат қарзига хизмат кўрсатиш бўйича фоиз тўловлари учун 24 триллион сўм (камида 2 миллиард доллар атрофида) ажратилиши кўзда тутилган. Таққослаш учун, 2025-йилда бу мақсаддаги харажатлар 18,1 триллион сўмни ташкил этганди.

Қонунчиликда давлат қарзининг жами миқдори ялпи ички маҳсулотнинг йиллик прогноз кўрсаткичига нисбатан 60 фоиздан ошмаслиги белгиланган.